AIથી ચહેરા અને ઓળખના દુરુપયોગ સામે ક્રિતિ સેનન દિલ્હી હાઈકોર્ટ પહોંચી, નેહા શર્માએ આપી કાનૂની કાર્યવાહીની ચેતવણી

મુંબઈ, તા.૧૯
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ એટલે કે AI ટેક્નોલોજીના વધતા ઉપયોગ વચ્ચે બોલિવૂડ કલાકારોના ચહેરા, અવાજ, તસવીરો અને વ્યક્તિગત ઓળખનો પરવાનગી વિના ઉપયોગ થવાના કિસ્સાઓ ચિંતાનો વિષય બની રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં અભિનેત્રી ક્રિતિ સેનને પોતાની ઓળખ અને વ્યક્તિત્વના અધિકારોના રક્ષણ માટે દિલ્હી હાઈકોર્ટનો સંપર્ક કર્યો હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. બીજી તરફ અભિનેત્રી નેહા શર્માએ પણ પોતાના ચહેરાનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવતી અનધિકૃત AI તસવીરો અને વીડિયો સામે કડક વલણ અપનાવી કાનૂની કાર્યવાહી કરવાની ચેતવણી આપી છે.
ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર AIની મદદથી તૈયાર કરવામાં આવતી નકલી તસવીરો અને વીડિયો ઝડપથી ફેલાઈ શકે છે. ખાસ કરીને જાણીતા કલાકારોની ઓળખનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવતી આવી સામગ્રી તેમના વ્યક્તિગત અધિકારો અને પ્રતિષ્ઠાને અસર કરી શકે છે. આ મુદ્દે હવે બોલિવૂડના અનેક કલાકારો કાનૂની રક્ષણ મેળવવા આગળ આવી રહ્યા છે.
અહેવાલો અનુસાર, અભિનેત્રી ક્રિતિ સેનને દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં અરજી દાખલ કરીને પોતાના નામ, તસવીર, ચહેરા અને દેખાવના અનધિકૃત ઉપયોગ સામે રક્ષણ આપવાની માગ કરી છે.
ક્રિતિએ પોતાની અરજીમાં વ્યક્તિત્વના અધિકારોના રક્ષણનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે. આ અધિકારોમાં વ્યક્તિના નામ, ચહેરા, દેખાવ અને ઓળખ સાથે જોડાયેલા કેટલાક કાનૂની હિતોનો સમાવેશ થાય છે.
કોઈ જાણીતી વ્યક્તિની સંમતિ વિના તેના ચહેરા અથવા ઓળખનો ઉપયોગ કરીને નકલી વીડિયો, તસવીરો કે અન્ય સામગ્રી તૈયાર કરવામાં આવે ત્યારે આવા અધિકારોના ભંગનો પ્રશ્ન ઊભો થઈ શકે છે.
ક્રિતિ સેનનની અરજી અંગે દિલ્હી હાઈકોર્ટના જસ્ટિસ પુરુષેન્દ્ર કુમાર કૌરવની બેન્ચ સમક્ષ કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે.
અહેવાલ મુજબ, સુનાવણી દરમિયાન અદાલતે ક્રિતિના વકીલને વ્યક્તિત્વના અધિકારો અને સંબંધિત કાનૂની મુદ્દાઓ અંગે અગાઉના ચુકાદાઓ તથા સંશોધનપત્રો રજૂ કરવા જણાવ્યું છે.
આ કેસની આગામી સુનાવણી 29 ઓક્ટોબરે યોજાવાની હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. આ તબક્કે અરજીમાં કરવામાં આવેલી માગણીઓ અંગે અદાલતનો અંતિમ નિર્ણય આવ્યો નથી.
ક્રિતિ સેનનની કાનૂની કાર્યવાહી એવા સમયે સામે આવી છે જ્યારે AI દ્વારા તૈયાર થતી ડિજિટલ સામગ્રી અને વ્યક્તિની સંમતિ વચ્ચેના સંબંધ અંગે ચર્ચા વધી રહી છે.
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સની મદદથી કોઈ વ્યક્તિના ચહેરાને અન્ય વીડિયો સાથે જોડવો, તેના જેવો દેખાવ તૈયાર કરવો અથવા વાસ્તવિક ન હોય તેવી તસવીરો બનાવવી હવે ટેક્નોલોજીની દૃષ્ટિએ સરળ બનતું જાય છે.
આ પ્રકારની સામગ્રીમાં ઘણી વખત વાસ્તવિક અને કૃત્રિમ દૃશ્યો વચ્ચેનો તફાવત ઓળખવો મુશ્કેલ બની શકે છે. પરિણામે દર્શકો ખોટી માહિતીને સાચી માની લે તેવી શક્યતા રહે છે.
બીજી તરફ અભિનેત્રી નેહા શર્માએ પણ પોતાના ચહેરા અને ઓળખના અનધિકૃત ઉપયોગ અંગે જાહેરમાં નારાજગી વ્યક્ત કરી છે.
અહેવાલો અનુસાર, નેહા શર્માએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર પોસ્ટ કરીને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેમની સંમતિ વિના ચહેરાનો ઉપયોગ કરીને AI વીડિયો અથવા તસવીરો બનાવવી સ્વીકાર્ય નથી.
તેમણે આવી સામગ્રી બનાવનારાઓ અને તેને ફેલાવનારાઓને ચેતવણી આપી છે કે પરવાનગી વિના તૈયાર કરવામાં આવેલી તસવીરો અને વીડિયો તાત્કાલિક દૂર કરવામાં આવે.
નેહા શર્માએ આ પ્રકારની પ્રવૃત્તિઓ સામે કાનૂની કાર્યવાહી કરવાની પણ વાત કરી છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, કોઈ વ્યક્તિ નકલી સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટનો ઉપયોગ કરે અથવા AI ટેક્નોલોજીની આડમાં પોતાની ઓળખ છુપાવે તો પણ તે જવાબદારીમાંથી મુક્ત થઈ શકતી નથી.
અભિનેત્રીની આ ચેતવણીને કારણે સોશિયલ મીડિયા પર કલાકારોની ઓળખનો દુરુપયોગ અને ડિજિટલ સામગ્રી બનાવનારાઓની જવાબદારીનો મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે.
AI ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને તૈયાર કરવામાં આવતી તમામ તસવીરો કે વીડિયો ગેરકાયદેસર હોય એવું નથી. જોકે કોઈ વ્યક્તિની ઓળખનો પરવાનગી વિના ભ્રામક, અપમાનજનક અથવા અન્ય ગેરકાયદેસર રીતે ઉપયોગ કરવામાં આવે તો પરિસ્થિતિ અનુસાર કાનૂની પ્રશ્નો ઊભા થઈ શકે છે.
ખાસ કરીને સેલિબ્રિટીઓના નામ અને ચહેરાનો ઉપયોગ કરીને નકલી જાહેરાતો, ભ્રામક પ્રચારસામગ્રી અથવા તેમની સાથે સંબંધ ન ધરાવતી તસવીરો બનાવવામાં આવે ત્યારે તેમની પ્રતિષ્ઠા અને વ્યાવસાયિક હિતોને નુકસાન પહોંચવાની શક્યતા રહે છે.
આવા કિસ્સાઓ સામે બોલિવૂડના અન્ય કલાકારો પણ અગાઉ કાનૂની માર્ગ અપનાવી ચૂક્યા છે.
અક્ષય કુમાર, અનિલ કપૂર, વરુણ ધવન, શિલ્પા શેટ્ટી અને પ્રીતિ ઝિન્ટા સહિતના કલાકારોએ પોતાની ઓળખના અનધિકૃત ઉપયોગ સામે કાનૂની રક્ષણ મેળવવા પગલાં લીધા હોવાના અહેવાલો છે.
વ્યક્તિત્વના અધિકારોનો મુદ્દો ખાસ કરીને જાણીતા કલાકારો માટે મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે તેમનું નામ, ચહેરો અને જાહેર ઓળખ તેમની વ્યાવસાયિક પ્રવૃત્તિઓ સાથે પણ જોડાયેલા હોય છે.
કોઈ કલાકારની સંમતિ વિના તેની ઓળખનો ઉપયોગ કરીને સામગ્રી તૈયાર કરવામાં આવે તો દર્શકોને તે કલાકાર દ્વારા અધિકૃત રીતે રજૂ કરવામાં આવી હોવાનું ખોટું લાગી શકે છે.
ભારતમાં ડીપફેક ટેક્નોલોજીના દુરુપયોગ અંગેની ચર્ચા અભિનેત્રી રશ્મિકા મંદાનાનો મેનિપ્યુલેટેડ વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયા બાદ વધુ તેજ બની હતી.
આ ઘટનાએ AIની મદદથી તૈયાર કરવામાં આવતા ભ્રામક વીડિયો અને વ્યક્તિની પ્રતિષ્ઠાના રક્ષણ અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા કર્યા હતા.
ત્યારબાદ સેલિબ્રિટીઓના ચહેરા અને અવાજના કૃત્રિમ ઉપયોગ સામે કાનૂની સુરક્ષાની જરૂરિયાત અંગે ચર્ચા વધતી ગઈ છે.
ડીપફેક ટેક્નોલોજી દ્વારા કોઈ વ્યક્તિએ વાસ્તવમાં ન કરેલું કાર્ય કર્યું હોય અથવા ન કહેલી વાત કહી હોય તેવું દર્શાવતી સામગ્રી તૈયાર કરી શકાય છે.
આવી સામગ્રીનો દુરુપયોગ થાય તો વ્યક્તિની સામાજિક પ્રતિષ્ઠા, ખાનગી જીવન અને વ્યાવસાયિક સંબંધો પર અસર પડી શકે છે.
આથી AIના ઉપયોગમાં વ્યક્તિની સંમતિ અને ડિજિટલ ઓળખના રક્ષણને મહત્વપૂર્ણ ગણવામાં આવી રહ્યું છે.
ભારતમાં વ્યક્તિત્વના અધિકારોના રક્ષણ માટે અદાલતો વિવિધ કાનૂની સિદ્ધાંતો અને લાગુ પડતા કાયદાઓને ધ્યાનમાં લઈને નિર્ણય લે છે. આવા વિવાદોમાં વ્યક્તિની ઓળખના અનધિકૃત વ્યાવસાયિક ઉપયોગ, પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન અને ગોપનીયતાના પ્રશ્નો મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
જોકે દરેક કેસની પરિસ્થિતિ અલગ હોય છે અને કોઈ ચોક્કસ ઉપયોગ કાયદાનું ઉલ્લંઘન કરે છે કે નહીં તેનો નિર્ણય સંબંધિત હકીકતો અને કાનૂની જોગવાઈઓના આધારે કરવામાં આવે છે.
ક્રિતિ સેનનની દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં થયેલી અરજી અને નેહા શર્માની જાહેર ચેતવણી દર્શાવે છે કે AIના વધતા ઉપયોગ વચ્ચે કલાકારો પોતાની ડિજિટલ ઓળખના રક્ષણ માટે વધુ સક્રિય બની રહ્યા છે.
એક તરફ AI ટેક્નોલોજી ફિલ્મ નિર્માણ, દૃશ્યપ્રભાવો અને ડિજિટલ સર્જનાત્મકતા માટે નવી શક્યતાઓ ઊભી કરી રહી છે, તો બીજી તરફ તેના દુરુપયોગને અટકાવવા માટે સંમતિ અને જવાબદારીના પ્રશ્નો પણ મહત્વપૂર્ણ બન્યા છે.
ક્રિતિ સેનનના કેસમાં હવે 29 ઓક્ટોબરની સુનાવણી પર નજર રહેશે. અદાલતમાં રજૂ થનારા કાનૂની મુદ્દાઓ અને ત્યારબાદની કાર્યવાહીથી તેમની અરજી અંગે વધુ સ્પષ્ટતા થશે.
બીજી તરફ નેહા શર્માએ પોતાના ચહેરાનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવેલી અનધિકૃત સામગ્રી દૂર કરવાની માગ સાથે કાનૂની કાર્યવાહી કરવાની ચેતવણી આપી છે. AI દ્વારા વ્યક્તિની ઓળખના દુરુપયોગ સામે કલાકારોનું આ વલણ ડિજિટલ યુગમાં ગોપનીયતા, સંમતિ અને પ્રતિષ્ઠાના રક્ષણ અંગે ચાલી રહેલી ચર્ચાને વધુ મહત્વ આપી રહ્યું છે.