ચશ્માના નંબર વારંવાર બદલાય છે અને રાત્રે લાઇટની આસપાસ વર્તુળ દેખાય છે? કેરાટોકોનસનો સંકેત હોઈ શકે

આંખની દૃષ્ટિ ઝાંખી દેખાવા લાગે ત્યારે સામાન્ય રીતે લોકો ચશ્માનો નંબર બદલાવવાની વિચારણા કરે છે. પરંતુ જો થોડા સમયના અંતરે ચશ્માનો નંબર વારંવાર બદલાતો હોય, એક આંખથી વધુ ઝાંખું દેખાતું હોય અથવા રાત્રે વાહનોની લાઇટની આસપાસ અજીબ ચમકારા અને વર્તુળ દેખાતા હોય તો કેટલીક પરિસ્થિતિમાં તે આંખની રચનામાં થતા ફેરફારનો સંકેત હોઈ શકે છે. આવી જ એક મહત્વપૂર્ણ બીમારી Keratoconus એટલે કે કેરાટોકોનસ છે.
કેરાટોકોનસ આંખના Cornea એટલે કે કોર્નિયાને અસર કરતી સ્થિતિ છે. કોર્નિયા આંખની આગળની પારદર્શક પડ છે, જે પ્રકાશને આંખની અંદર યોગ્ય રીતે કેન્દ્રિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
સામાન્ય રીતે કોર્નિયાનો આકાર ગોળાઈ ધરાવતો હોય છે. પરંતુ કેરાટોકોનસમાં કોર્નિયા ધીમે ધીમે પાતળી થવા લાગે છે અને તેનો આગળનો ભાગ શંકુ જેવો બહાર નીકળવા લાગે છે.
આકારમાં થતા આ ફેરફારને કારણે આંખમાં પ્રવેશતો પ્રકાશ યોગ્ય રીતે કેન્દ્રિત થઈ શકતો નથી. પરિણામે દૃષ્ટિ ઝાંખી, વિકૃત અથવા અસમાન દેખાવા લાગે છે.
કેરાટોકોનસનું એક મહત્વપૂર્ણ લક્ષણ ચશ્માના નંબર અથવા Astigmatismમાં વારંવાર ફેરફાર થવો છે. કેટલાક દર્દીઓને થોડા સમય પહેલાં બનાવેલા ચશ્માથી પણ પૂરતું સ્પષ્ટ દેખાતું નથી.
કેટલાક લોકોને એક વસ્તુની આસપાસ છાયા અથવા એકથી વધુ આકાર દેખાય છે. આ સ્થિતિને Ghosting તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
રાત્રે વાહનોની હેડલાઇટ અથવા રસ્તાની લાઇટની આસપાસ વધુ ચમકારા, વર્તુળ અથવા પ્રકાશ ફેલાતો દેખાવા જેવી ફરિયાદો થઈ શકે છે. તેના કારણે રાત્રે વાહન ચલાવવામાં મુશ્કેલી પડી શકે છે.
કેટલાક દર્દીઓમાં તેજ પ્રકાશ પ્રત્યે સંવેદનશીલતા વધી શકે છે. વાંચતી વખતે અથવા સ્ક્રીન જોતી વખતે દૃષ્ટિની સ્પષ્ટતા ઓછી લાગવી પણ શક્ય છે.
કેરાટોકોનસ ઘણી વખત કિશોરાવસ્થા અથવા યુવાની દરમિયાન શરૂ થાય છે. કેટલાક દર્દીઓમાં સમય સાથે તેની પ્રગતિ થાય છે, જ્યારે અન્ય દર્દીઓમાં ફેરફારો ધીમા અથવા સ્થિર હોઈ શકે છે.
આ બીમારી એક આંખમાં વધુ અને બીજી આંખમાં ઓછી હોઈ શકે છે. જોકે બંને આંખો અસરગ્રસ્ત થવાની શક્યતા રહે છે.
કેરાટોકોનસનું ચોક્કસ કારણ સંપૂર્ણપણે જાણી શકાયું નથી. વારસાગત પરિબળો અને કોર્નિયાની રચના તથા મજબૂતાઈ સાથે જોડાયેલા ફેરફારો તેમાં ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
આંખ વારંવાર અને જોરથી ઘસવાની ટેવ કેરાટોકોનસની પ્રગતિ સાથે જોડાયેલી હોવાનું માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને આંખમાં એલર્જી અને ખંજવાળ રહેતી હોય ત્યારે આંખ ઘસવાની ટેવ વધુ જોવા મળે છે.
જોકે આંખ ઘસવાથી જ દરેક વ્યક્તિને કેરાટોકોનસ થાય એવું નથી. આ બીમારીના વિકાસમાં અનેક પરિબળો જવાબદાર હોઈ શકે છે.
કેટલાક દર્દીઓના પરિવારમાં કેરાટોકોનસનો ઇતિહાસ જોવા મળે છે. તેથી નજીકના પરિવારજનોમાં આ બીમારી હોય અને દૃષ્ટિમાં વારંવાર ફેરફાર થતો હોય તો આંખના નિષ્ણાતની સલાહ લેવી યોગ્ય છે.
કેરાટોકોનસની શરૂઆતમાં સામાન્ય આંખની તપાસ દરમિયાન તેની ઓળખ મુશ્કેલ બની શકે છે. તેથી શંકા હોય ત્યારે કોર્નિયાની રચનાનું વિશેષ મૂલ્યાંકન જરૂરી બને છે.
Corneal Topography અને Corneal Tomography જેવી તપાસો કોર્નિયાનો આકાર, વળાંક અને જાડાઈ વિશે માહિતી આપે છે. આ પરીક્ષણો કેરાટોકોનસના નિદાન અને તેની પ્રગતિનું મૂલ્યાંકન કરવામાં મહત્વપૂર્ણ છે.
Pachymetry દ્વારા કોર્નિયાની જાડાઈ માપવામાં આવે છે. આંખના નિષ્ણાત અન્ય તપાસો સાથે આ માહિતીનું મૂલ્યાંકન કરીને સારવાર નક્કી કરે છે.
કેરાટોકોનસની શરૂઆતના તબક્કામાં ચશ્મા અથવા યોગ્ય Contact Lensesથી દૃષ્ટિ સુધારવામાં મદદ મળી શકે છે. જોકે ચશ્મા અને લેન્સ સામાન્ય રીતે કોર્નિયાનો બદલાતો આકાર રોકતા નથી.
કેટલાક દર્દીઓમાં Rigid Gas Permeable Lenses અથવા Scleral Lensesથી વધુ સ્પષ્ટ દૃષ્ટિ મળી શકે છે. આ લેન્સનો ઉપયોગ નિષ્ણાતના માર્ગદર્શન હેઠળ કરવો જોઈએ.
જો તપાસમાં કેરાટોકોનસની પ્રગતિ થતી હોવાનું જણાય તો Corneal Collagen Cross-Linking નામની સારવાર ઉપયોગી બની શકે છે.
આ પ્રક્રિયામાં સામાન્ય રીતે Riboflavin એટલે કે Vitamin B2ના ખાસ દ્રાવણ અને નિયંત્રિત Ultraviolet-A પ્રકાશનો ઉપયોગ કરીને કોર્નિયાની મજબૂતાઈ વધારવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.
Cross-Linkingનો મુખ્ય હેતુ કેરાટોકોનસની પ્રગતિ ધીમી કરવો અથવા રોકવાનો છે. આ સારવાર દરેક દર્દીમાં ચશ્માનો નંબર સંપૂર્ણપણે દૂર કરી દે છે એવું નથી.
કેટલાક પસંદગીના દર્દીઓમાં Intracorneal Ring Segments જેવી સારવારનો વિચાર કરવામાં આવી શકે છે. ગંભીર સ્થિતિમાં અથવા કોર્નિયામાં વધુ નુકસાન થાય ત્યારે Corneal Transplantની જરૂર પડી શકે છે.
કેરાટોકોનસ ધરાવતા દર્દીઓએ આંખ જોરથી ઘસવાની ટેવ ટાળવી જોઈએ. આંખમાં એલર્જી અથવા ખંજવાળ હોય તો તેની યોગ્ય સારવાર કરાવવી ઉપયોગી છે.
આંખના નિષ્ણાતની સલાહ મુજબ નિયમિત Corneal Topography અથવા અન્ય તપાસ કરાવવાથી રોગમાં થતા ફેરફારોનું મૂલ્યાંકન કરી શકાય છે.
કેટલાક ગંભીર દર્દીઓમાં કોર્નિયામાં અચાનક સોજો આવવાની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે, જેને Acute Corneal Hydrops કહેવામાં આવે છે. તેમાં દૃષ્ટિ અચાનક ઘટી શકે છે અને આંખમાં અસ્વસ્થતા થઈ શકે છે.
જો અચાનક દૃષ્ટિમાં ગંભીર ઘટાડો થાય, આંખમાં દુખાવો વધે અથવા કોર્નિયા સફેદ-ધૂંધળો દેખાવા લાગે તો તાત્કાલિક આંખના નિષ્ણાતની તપાસ જરૂરી છે.
કેરાટોકોનસને માત્ર ચશ્માના નંબરની સામાન્ય સમસ્યા માનીને અવગણવું યોગ્ય નથી. ખાસ કરીને કિશોરો અને યુવાનોમાં વારંવાર બદલાતો નંબર, અસમાન દૃષ્ટિ અને રાત્રે પ્રકાશની આસપાસ ચમકારા દેખાવા જેવા લક્ષણો હોય તો Cornea Specialistની સલાહ લેવી મહત્વપૂર્ણ છે.
સમયસર નિદાન અને યોગ્ય સારવાર દ્વારા ઘણા દર્દીઓમાં કેરાટોકોનસની પ્રગતિ નિયંત્રિત કરવામાં મદદ મળી શકે છે. વહેલી તપાસ આંખની દૃષ્ટિ જાળવવા માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.