ઉધરસ ત્રણ અઠવાડિયાથી વધુ સમયથી ચાલુ છે? માત્ર બદલાતા હવામાનનું કારણ માનીને અવગણશો નહીં
લાંબા સમય સુધી રહેતી ઉધરસ પાછળ એલર્જી, અસ્થમા, એસિડ રિફ્લક્સ, ચેપ સહિત અનેક કારણો હોઈ શકે છે; લોહી આવવું કે શ્વાસની તકલીફ જેવા લક્ષણોમાં ઝડપી તપાસ જરૂરી
saurashtrabhoomi 
શરદી અથવા ગળાના સામાન્ય ચેપ સાથે ઉધરસ થવી સામાન્ય છે અને ઘણી વખત સમય સાથે તેમાં સુધારો થઈ જાય છે. પરંતુ ઉધરસ સતત અઠવાડિયાઓ સુધી ચાલુ રહે, વારંવાર પાછી આવે અથવા રાત્રે ઊંઘમાં ખલેલ પહોંચાડે ત્યારે માત્ર હવામાન બદલાયું છે એવું માનીને અવગણવું યોગ્ય નથી.
ઉધરસ શરીરની એક મહત્વપૂર્ણ રક્ષણાત્મક પ્રક્રિયા છે. શ્વાસનળીમાં રહેલા કફ, ધૂળ અથવા અન્ય બળતરા કરનારા પદાર્થોને બહાર કાઢવામાં તે મદદ કરે છે. પરંતુ લાંબા સમયથી ચાલતી ઉધરસ પાછળ એક કરતાં વધુ કારણ હોઈ શકે છે અને માત્ર કફ સિરપથી તેને દબાવતા રહેવું મૂળ સમસ્યાનો ઉકેલ નથી.
લાંબા સમયની ઉધરસમાં નાક અને સાઇનસમાંથી ગળાની પાછળ તરફ સ્રાવ જવો એક સંભવિત કારણ હોઈ શકે છે. આવી વ્યક્તિને વારંવાર ગળું સાફ કરવાની જરૂર લાગે અથવા ગળામાં કંઈક અટકેલું હોય તેવી લાગણી થઈ શકે છે.
અસ્થમા પણ લાંબા સમયની ઉધરસનું કારણ બની શકે છે. કેટલાક દર્દીઓમાં Wheezing અથવા સ્પષ્ટ શ્વાસની તકલીફ કરતાં ઉધરસ મુખ્ય લક્ષણ હોય છે. ખાસ કરીને રાત્રે, વહેલી સવારે, કસરત પછી અથવા ઠંડી હવામાં ઉધરસ વધતી હોય તો ડૉક્ટર શ્વસનતંત્રની તપાસ અંગે વિચાર કરી શકે છે.
એસિડ રિફ્લક્સમાં પેટનું એસિડ અથવા અન્ય સામગ્રી અન્નનળી તરફ પાછી આવવાથી કેટલાક લોકોને ગળામાં બળતરા અને ઉધરસ થઈ શકે છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે દરેક દર્દીને સ્પષ્ટ heartburn થાય એવું જરૂરી નથી.
કેટલીક દવાઓ પણ લાંબા સમયની સૂકી ઉધરસનું કારણ બની શકે છે. ખાસ કરીને બ્લડ પ્રેશરની ચોક્કસ પ્રકારની દવાઓમાં આ આડઅસર જોવા મળી શકે છે. પરંતુ ઉધરસ માટે પોતાની રીતે દવા બંધ કરવી જોખમી છે. ડૉક્ટરને જાણ કરીને વિકલ્પ અંગે નિર્ણય લેવો જોઈએ.
લાંબા સમયની ઉધરસમાં ચેપની શક્યતા પણ ધ્યાનમાં લેવી જરૂરી છે. ભારતમાં લાંબા સમય સુધી ઉધરસ રહેતી હોય ત્યારે દર્દીની સ્થિતિ અને અન્ય લક્ષણોને આધારે ક્ષયરોગ એટલે કે TB સહિતના કારણોની તપાસ જરૂરી બની શકે છે. જોકે માત્ર લાંબી ઉધરસથી TB હોવાનું નક્કી થઈ જતું નથી.
ડૉક્ટર ઉધરસ કેટલા સમયથી છે, સૂકી છે કે કફ સાથે, કયા સમયે વધે છે અને તેની સાથે તાવ, વજનમાં ઘટાડો અથવા શ્વાસની તકલીફ છે કે નહીં તેની માહિતી લઈ શકે છે. જરૂરિયાત પ્રમાણે છાતીનો X-ray, ફેફસાંની કાર્યક્ષમતાની તપાસ અથવા અન્ય ટેસ્ટની સલાહ આપવામાં આવી શકે છે.
તમાકુ અથવા ધુમાડાના સતત સંપર્કમાં રહેતા લોકોમાં લાંબી ઉધરસને ખાસ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. પહેલેથી રહેલી ઉધરસના સ્વરૂપમાં અચાનક ફેરફાર થાય તો પણ તબીબી તપાસ કરાવવી યોગ્ય છે.
ઉધરસ સાથે લોહી આવવું, શ્વાસ લેવામાં ગંભીર તકલીફ, છાતીમાં દુખાવો, સતત તાવ, કારણ વગર વજન ઘટવું અથવા વ્યક્તિની સ્થિતિ ઝડપથી બગડતી હોય તો તબીબી તપાસમાં વિલંબ ન કરવો જોઈએ.
ઉધરસનું કારણ જાણ્યા વગર વારંવાર અલગ અલગ cough syrup અથવા antibiotic લેવું યોગ્ય નથી. લાંબા સમયથી ચાલતી ઉધરસનું કારણ શોધીને તેના આધારે સારવાર કરવી વધુ અસરકારક છે. ખાસ કરીને ત્રણ અઠવાડિયાથી વધુ સમયથી ઉધરસ ચાલુ હોય તો તબીબી સલાહ લેવી યોગ્ય બની શકે છે.
