જૂનાગઢ ITIમાં ‘વિશાખા માર્ગદર્શિકા’ અંગે જાગૃતિ સેમિનાર, કાર્યસ્થળે મહિલાઓની સુરક્ષા અને અધિકારો વિશે અપાયું માર્ગદર્શન

જૂનાગઢ તા.૧૭
જૂનાગઢની સરકારી ઔદ્યોગિક તાલીમ સંસ્થા (ITI) ખાતે કાર્યસ્થળે મહિલાઓની સુરક્ષા, સન્માન અને અધિકારો અંગે જાગૃતિ લાવવાના હેતુથી ‘વિશાખા માર્ગદર્શિકા’ વિષય પર વિશેષ સેમિનારનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાર્યક્રમમાં તાલીમાર્થીઓને કાર્યસ્થળે મહિલાઓ સાથે થતી જાતીય સતામણી અટકાવવા માટેની કાયદાકીય જોગવાઈઓ, ફરિયાદ નોંધાવવાની પ્રક્રિયા અને ફરિયાદ નિવારણની વ્યવસ્થા અંગે માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું હતું. ભવિષ્યમાં વિવિધ ઉદ્યોગો અને સંસ્થાઓમાં રોજગારી મેળવવા જનારા તાલીમાર્થીઓમાં મહિલાઓની સુરક્ષા પ્રત્યે સંવેદનશીલતા અને જવાબદારી કેળવવાનો આ કાર્યક્રમનો મુખ્ય હેતુ હતો.
રોજગાર અને તાલીમ નિયામકની કચેરી, ગાંધીનગરની સૂચના અનુસાર સરકારી ઔદ્યોગિક તાલીમ સંસ્થા, જૂનાગઢ ખાતે આ જાગૃતિ કાર્યક્રમ યોજવામાં આવ્યો હતો. સંસ્થાના આચાર્ય ભગીરથસિંહ જાળીયા અને આચાર્ય પ્રિયેશ વાળાના માર્ગદર્શન હેઠળ સેમિનારનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.
કાર્યક્રમમાં જિલ્લા મિશન કો-ઓર્ડિનેટર કૃપા ખુંટ મુખ્ય માર્ગદર્શક તરીકે ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. તેમણે તાલીમાર્થીઓને કાર્યસ્થળે મહિલાઓની સુરક્ષા અને સન્માન જાળવવા માટે જરૂરી કાયદાકીય જોગવાઈઓ અંગે વિગતવાર સમજ આપી હતી.
સેમિનાર દરમિયાન જણાવવામાં આવ્યું હતું કે કોઈપણ કાર્યસ્થળે મહિલાઓને સુરક્ષિત અને ભયમુક્ત વાતાવરણમાં કામ કરવાની તક મળવી જરૂરી છે. મહિલાઓ સાથે સન્માનજનક વ્યવહાર થાય અને કોઈપણ પ્રકારની જાતીય સતામણીને પ્રોત્સાહન ન મળે તે માટે કર્મચારીઓ તથા સંસ્થાઓમાં જાગૃતિ હોવી આવશ્યક છે.
વિશાખા માર્ગદર્શિકાની પૃષ્ઠભૂમિ અંગે પણ તાલીમાર્થીઓને માહિતી આપવામાં આવી હતી. કાર્યસ્થળે મહિલાઓ સાથે થતી જાતીય સતામણી અટકાવવા માટે વર્ષ 1997માં સર્વોચ્ચ અદાલતે વિશાખા માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી હતી.
આ માર્ગદર્શિકાએ કાર્યસ્થળે મહિલાઓની સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ આધાર પૂરો પાડ્યો હતો. ત્યારબાદ વર્ષ 2013માં કાર્યસ્થળે મહિલાઓની જાતીય સતામણીનું નિવારણ, પ્રતિબંધ અને ફરિયાદ નિવારણ સંબંધિત કાયદો અમલમાં આવ્યો હતો.
આ કાયદા હેઠળ કાર્યસ્થળે જાતીય સતામણી અટકાવવા, ફરિયાદોની તપાસ કરવા અને પીડિત મહિલાઓને યોગ્ય ફરિયાદ નિવારણ વ્યવસ્થા ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે.
સેમિનારમાં તાલીમાર્થીઓને સમજાવવામાં આવ્યું હતું કે જાતીય સતામણી માત્ર શારીરિક વર્તન પૂરતી મર્યાદિત નથી. અનિચ્છનીય જાતીય વર્તન, અયોગ્ય ટિપ્પણીઓ અને અન્ય અસ્વીકાર્ય વર્તન પણ કાયદાની જોગવાઈઓ હેઠળ આવી શકે છે.
આથી કાર્યસ્થળે દરેક વ્યક્તિએ અન્ય વ્યક્તિની વ્યક્તિગત મર્યાદા, ગૌરવ અને સન્માનનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે. કોઈપણ પ્રકારનું અયોગ્ય વર્તન સામાન્ય બાબત ગણીને અવગણવાને બદલે તેની ગંભીરતા સમજવી જોઈએ.
જિલ્લા મિશન કો-ઓર્ડિનેટર કૃપા ખુંટે મહિલાઓના અધિકારો અંગે માર્ગદર્શન આપતાં જણાવ્યું હતું કે સુરક્ષિત કાર્યસ્થળનું નિર્માણ માત્ર મહિલાઓની જવાબદારી નથી, પરંતુ સંસ્થાના સંચાલકો, અધિકારીઓ અને તમામ કર્મચારીઓની સામૂહિક જવાબદારી છે.
તેમણે કાર્યસ્થળે પરસ્પર સન્માન, શિસ્ત અને સકારાત્મક વ્યવહાર જાળવવાની જરૂરિયાત અંગે પણ સમજ આપી હતી. મહિલાઓ કોઈપણ પ્રકારના ભય કે દબાણ વિના પોતાની ફરજ બજાવી શકે તેવું વાતાવરણ ઊભું કરવું જરૂરી હોવાનું જણાવાયું હતું.
કાર્યક્રમમાં જાતીય સતામણીની ફરિયાદ કરવાની પ્રક્રિયા અંગે પણ માહિતી આપવામાં આવી હતી. આવી પરિસ્થિતિનો સામનો કરતી મહિલાઓ કઈ રીતે ફરિયાદ કરી શકે અને ફરિયાદ નિવારણ માટે કઈ વ્યવસ્થા ઉપલબ્ધ હોય છે તે અંગે તાલીમાર્થીઓને માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું હતું.
કાર્યસ્થળે મહિલાઓની જાતીય સતામણી સંબંધિત ફરિયાદોની તપાસ માટે કાયદાની જોગવાઈ મુજબ આંતરિક સમિતિ અથવા લાગુ પડતી પરિસ્થિતિમાં સ્થાનિક સમિતિ જેવી વ્યવસ્થાઓ ઉપલબ્ધ હોય છે. આ પ્રકારની ફરિયાદ નિવારણ વ્યવસ્થાની જાણકારી હોવી મહિલાઓની સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
સેમિનાર દરમિયાન મહિલાઓના ગૌરવ અને સન્માનના રક્ષણ પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. કોઈપણ વ્યવસાય કે ઉદ્યોગમાં કામ કરતી મહિલા સાથે સમાનતા અને સન્માનપૂર્ણ વ્યવહાર કરવામાં આવે તે જરૂરી હોવાનું સમજાવવામાં આવ્યું હતું.
આ ઉપરાંત કાર્યસ્થળે ભેદભાવમુક્ત વાતાવરણ જાળવવા માટે કર્મચારીઓની માનસિકતા અને વર્તનનું મહત્વ પણ સમજાવવામાં આવ્યું હતું. મહિલાઓને તેમની ક્ષમતા અને કાર્યકુશળતાના આધારે સમાન તક મળે તે માટે સકારાત્મક કાર્યસંસ્કૃતિ જરૂરી હોવાનું જણાવાયું હતું.
ITIમાં અભ્યાસ કરતા તાલીમાર્થીઓ ભવિષ્યમાં વિવિધ ઉદ્યોગો, કારખાનાઓ, ખાનગી કંપનીઓ અને અન્ય સંસ્થાઓમાં રોજગારી મેળવવાના હોય છે. આથી અભ્યાસકાળ દરમિયાન જ તેમને કાર્યસ્થળના નિયમો અને કાયદાકીય જવાબદારીઓ અંગે સમજ આપવી મહત્વપૂર્ણ છે.
સંસ્થાના જણાવ્યા અનુસાર, આ પ્રકારના જાગૃતિ કાર્યક્રમોથી તાલીમાર્થીઓને માત્ર કાયદાની માહિતી જ મળતી નથી, પરંતુ ભવિષ્યમાં જવાબદાર કર્મચારી તરીકે કેવી રીતે વર્તવું તેની સમજ પણ વિકસે છે.
ખાસ કરીને મહિલા સહકર્મચારીઓ સાથે સન્માનપૂર્ણ વ્યવહાર, કાર્યસ્થળે શિસ્તનું પાલન અને કોઈપણ પ્રકારની સતામણી સામે યોગ્ય પ્રતિક્રિયા આપવાની બાબતો અંગે તાલીમાર્થીઓમાં સંવેદનશીલતા કેળવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો.
કાર્યક્રમમાં એ બાબત પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો કે મહિલાઓ માટે સુરક્ષિત વાતાવરણ ઊભું કરવા માત્ર કાયદાની જોગવાઈઓ હોવી પૂરતી નથી. તેના યોગ્ય અમલીકરણ સાથે કર્મચારીઓમાં જાગૃતિ અને જવાબદારીની ભાવના પણ જરૂરી છે.
જાતીય સતામણી સામેની ફરિયાદ નિવારણ પ્રક્રિયા અંગે માહિતી હોવાથી મહિલાઓ પોતાના અધિકારો વિશે વધુ સારી રીતે જાણકારી મેળવી શકે છે. સાથે જ અન્ય કર્મચારીઓ પણ કાર્યસ્થળે યોગ્ય વર્તન અને કાયદાકીય જવાબદારીઓ અંગે સજાગ બની શકે છે.
આ સેમિનારમાં ITI જૂનાગઢના તાલીમાર્થીઓ મોટી સંખ્યામાં ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. તેમણે કાર્યસ્થળે મહિલાઓની સુરક્ષા, અધિકારો અને ફરિયાદ નિવારણ સંબંધિત વિવિધ બાબતો અંગે માર્ગદર્શન મેળવ્યું હતું.
સંસ્થા દ્વારા જણાવવામાં આવ્યું હતું કે તાલીમાર્થીઓ ભવિષ્યમાં જ્યાં પણ રોજગારી મેળવે ત્યાં સુરક્ષિત, સન્માનજનક, સમાનતાયુક્ત અને ભેદભાવમુક્ત વાતાવરણ જાળવવામાં પોતાની જવાબદારી સમજે તે માટે આવા કાર્યક્રમો ઉપયોગી બની શકે છે.
રોજગાર અને તાલીમ નિયામકની કચેરી, ગાંધીનગરની સૂચના તથા આચાર્ય ભગીરથસિંહ જાળીયા અને આચાર્ય પ્રિયેશ વાળાના માર્ગદર્શન હેઠળ યોજાયેલા આ સેમિનાર દ્વારા તાલીમાર્થીઓને મહિલાઓની સુરક્ષા અને કાયદાકીય અધિકારો અંગે જાગૃત કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો.
જૂનાગઢ ITI ખાતે યોજાયેલા આ કાર્યક્રમમાં મહિલાઓના ગૌરવનું રક્ષણ, જાતીય સતામણીનું નિવારણ અને ફરિયાદ નિવારણની વ્યવસ્થા અંગે વિસ્તૃત સમજ આપવામાં આવી હતી. આ જાગૃતિ કાર્યક્રમ અંગેની માહિતી સંસ્થા દ્વારા અખબારી યાદીમાં આપવામાં આવી છે.