આંખ સામે અચાનક કાળા ટપકાં અને પ્રકાશના ચમકારા દેખાય છે? રેટિનાની ચેતવણી હોઈ શકે

આકાશ, સફેદ દિવાલ અથવા તેજ પ્રકાશ તરફ જોતી વખતે આંખ સામે નાનાં કાળા ટપકાં, દોરા અથવા જાળાં જેવી વસ્તુઓ તરતી દેખાય તેનો અનુભવ ઘણા લોકોને થાય છે. તેને Eye Floaters કહેવામાં આવે છે. લાંબા સમયથી થોડા Floaters હોવા ઘણીવાર ગંભીર સમસ્યાનો સંકેત નથી, પરંતુ અચાનક મોટી સંખ્યામાં નવા Floaters દેખાવા લાગે તો તેને અવગણવું યોગ્ય નથી.
આંખની અંદર Vitreous નામનો પારદર્શક જેલ જેવો પદાર્થ હોય છે. ઉંમર સાથે તેમાં ફેરફાર થવાથી નાના તંતુઓ અથવા ગાંઠ જેવી રચનાઓ બનતી જાય છે. તેનો પડછાયો રેટિના પર પડવાથી વ્યક્તિને Floaters દેખાઈ શકે છે. તે આંખ હલાવતાં સાથે તરતા હોય તેવી લાગણી આપી શકે છે.
ઉંમર વધવાની સાથે Vitreous આંખની પાછળની સપાટીથી અલગ થવાની પ્રક્રિયા થઈ શકે છે, જેને Posterior Vitreous Detachment કહેવામાં આવે છે. આ દરમિયાન અચાનક નવા Floaters અથવા પ્રકાશના ચમકારા દેખાઈ શકે છે. ઘણા કિસ્સામાં આ પ્રક્રિયા ગંભીર નુકસાન કર્યા વગર થાય છે, પરંતુ કેટલાક કિસ્સામાં Vitreous રેટિનાને ખેંચીને તેમાં ફાટ એટલે કે Retinal Tear કરી શકે છે.
રેટિના આંખની પાછળ આવેલી પ્રકાશ સંવેદનશીલ પાતળી પરત છે અને સ્પષ્ટ દૃષ્ટિ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. રેટિનામાં ફાટ પડ્યા પછી તેની નીચે પ્રવાહી પહોંચે તો રેટિના પોતાની સામાન્ય જગ્યાથી અલગ થવા લાગી શકે છે. આ સ્થિતિને Retinal Detachment કહેવામાં આવે છે અને તે તાત્કાલિક આંખની સારવાર માંગતી સ્થિતિ છે.
રેટિનાની સમસ્યામાં અચાનક ઘણા નવા કાળા ટપકાં અથવા દોરા દેખાવા, વીજળી ચમકે તેવી flashes દેખાવા અથવા દૃષ્ટિના કોઈ ભાગમાં કાળો પડદો કે છાયા આગળ વધતી હોય તેવી અનુભૂતિ થઈ શકે છે. કેટલીક વ્યક્તિને બાજુની દૃષ્ટિ ઘટતી હોવાનું પણ જણાઈ શકે છે.
મહત્વની વાત એ છે કે Retinal Detachmentમાં હંમેશા આંખમાં દુખાવો થતો નથી. તેથી 'દુખતું નથી એટલે ગંભીર નથી' એવું માનવું જોખમી બની શકે છે. દૃષ્ટિમાં અચાનક પડદા જેવી છાયા આવવી ખાસ કરીને તાત્કાલિક તપાસ માંગે છે.
Floaters દેખાય ત્યારે પોતાની રીતે આઇ ડ્રોપ નાખવાથી રેટિનાની ફાટ ઠીક થતી નથી. આંખના નિષ્ણાત સામાન્ય રીતે pupilને વિસ્તૃત કરીને retinaની સંપૂર્ણ તપાસ કરે છે. જરૂરિયાત પ્રમાણે અન્ય ophthalmic imaging પણ કરવામાં આવી શકે છે.
Retinal Tear સમયસર મળી આવે તો કેટલાક કિસ્સામાં laser અથવા અન્ય પ્રક્રિયા દ્વારા તેને આગળ વધતી અટકાવવાનો પ્રયાસ કરી શકાય છે. રેટિના અલગ થઈ ગઈ હોય તો સ્થિતિ પ્રમાણે સર્જરીની જરૂર પડી શકે છે. સારવારનો પ્રકાર અને પરિણામ રેટિનાની સ્થિતિ સહિતના અનેક પરિબળો પર આધારિત હોય છે.
ખાસ કરીને અચાનક Floatersનો વરસાદ જેવો અનુભવ, વારંવાર પ્રકાશના ચમકારા, દૃષ્ટિના ભાગમાં પડદો અથવા છાયા, અથવા અચાનક દૃષ્ટિ ઘટે તો બીજા દિવસ સુધી રાહ જોવાને બદલે તાત્કાલિક ophthalmologistની તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.
વર્ષોથી એકસરખા થોડા Floaters હોવા અને અચાનક શરૂ થયેલા અનેક નવા Floaters વચ્ચે મોટો તફાવત છે. આંખમાં અચાનક થયેલા આવા ફેરફારોની વહેલી તપાસથી Retinal Tear અથવા Detachment જેવી ગંભીર સ્થિતિ સમયસર શોધી શકાય છે અને દૃષ્ટિ બચાવવા માટે જરૂરી સારવાર વહેલી શરૂ કરવાની તક મળે છે.