ચેપ સાથે અચાનક હાલત બગડે, શ્વાસ ઝડપી થાય અને ગૂંચવણ અનુભવાય? Sepsis હોઈ શકે

તાવ કે ચેપ થવો સામાન્ય બાબત હોઈ શકે છે અને મોટાભાગના infections યોગ્ય સારવારથી નિયંત્રિત થઈ જાય છે. પરંતુ કેટલાક કિસ્સામાં શરીર infection સામે એવી અસામાન્ય અને ગંભીર પ્રતિક્રિયા આપે છે કે શરીરના પોતાના organsની કામગીરી પર અસર થવા લાગે છે. આ જીવલેણ medical emergencyને Sepsis કહેવામાં આવે છે.
Sepsis કોઈ એક ચોક્કસ infectionનું નામ નથી. શરીરમાં થયેલા infection સામે immune systemની dysregulated responseને કારણે organ dysfunction સર્જાય ત્યારે આ સ્થિતિ વિકસી શકે છે. સારવારમાં વિલંબ થાય તો સ્થિતિ ઝડપથી ગંભીર બની શકે છે.
Pneumonia જેવા ફેફસાના ચેપ, urinary tract અથવા kidney infection, પેટના કેટલાક infections અને bloodstream infection સહિત શરીરના વિવિધ ભાગોમાંથી Sepsis શરૂ થઈ શકે છે. જોકે દરેક infection Sepsisમાં બદલાતો નથી.
Sepsisના લક્ષણો પણ દરેક દર્દીમાં એકસરખાં નથી. વ્યક્તિ ખૂબ બીમાર દેખાય, અતિશય નબળાઈ અનુભવાય, ગૂંચવણ થાય અથવા આસપાસ શું થઈ રહ્યું છે તે સમજવામાં મુશ્કેલી પડે તો તે મહત્વપૂર્ણ warning sign બની શકે છે.
શ્વાસ સામાન્ય કરતાં ખૂબ ઝડપી થવો અથવા શ્વાસ લેવામાં મુશ્કેલી થવી પણ ગંભીર સંકેત છે. કેટલાક દર્દીઓમાં હૃદયના ધબકારા ઝડપી થઈ શકે છે. તાવ થઈ શકે છે, પરંતુ દરેક Sepsis દર્દીને ઊંચો તાવ જ હોય એવું જરૂરી નથી. કેટલાક લોકોનું શરીરનું તાપમાન સામાન્ય કરતાં ઓછું પણ થઈ શકે છે.
Blood pressure ખૂબ ઘટવા લાગે તો શરીરના મહત્વપૂર્ણ અંગો સુધી પૂરતું લોહી પહોંચવામાં મુશ્કેલી થઈ શકે છે. ગંભીર સ્થિતિમાં દર્દીને ચક્કર, બેભાન થવા જેવી સ્થિતિ અથવા ખૂબ ઓછી urine output થઈ શકે છે.
વૃદ્ધ વ્યક્તિઓ, ખૂબ નાના બાળકો, immunity નબળી હોય એવા દર્દીઓ અને ગંભીર chronic disease ધરાવતા લોકોમાં Sepsisનું જોખમ વધારે હોઈ શકે છે. જોકે સ્વસ્થ વ્યક્તિમાં પણ ગંભીર infection પછી Sepsis થઈ શકે છે.
Sepsisનું નિદાન ઘરે કરી શકાય તેમ નથી. Hospitalમાં doctors દર્દીની vital signs, mental status અને organ functionનું મૂલ્યાંકન કરે છે. Blood tests ઉપરાંત infection ક્યાંથી શરૂ થયો તે જાણવા urine tests, imaging અથવા અન્ય તપાસોની જરૂર પડી શકે છે.
Sepsisમાં સમયસર સારવાર અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. દર્દીની સ્થિતિ પ્રમાણે intravenous fluids અને infectionની શક્યતા અનુસાર antimicrobial treatment ઝડપથી શરૂ કરવાની જરૂર પડી શકે છે. Oxygen, blood pressure support અથવા intensive careની પણ જરૂર પડી શકે છે.
એક મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે દરેક તાવ માટે પોતાની રીતે antibiotic લેવું Sepsisથી બચવાનો રસ્તો નથી. Viral infectionsમાં antibiotics કામ કરતા નથી અને બિનજરૂરી antibiotic use antimicrobial resistance સહિતની સમસ્યાઓ ઊભી કરી શકે છે.
બીજી તરફ ડૉક્ટરે infectionની સારવાર શરૂ કરી હોવા છતાં દર્દીની હાલત ઝડપથી બગડે તો ફરી medical attention લેવી જરૂરી છે. માત્ર તાવ ઓછો થયો છે કે નહીં તે જ ગંભીરતા નક્કી કરતું નથી.
ચેપની સાથે અચાનક ગૂંચવણ, શ્વાસ લેવામાં નોંધપાત્ર મુશ્કેલી, બેભાન થવા જેવી સ્થિતિ, ખૂબ ઓછી પેશાબ, ત્વચા અસામાન્ય ઠંડી અથવા ચિતરાયેલી દેખાવા જેવી ગંભીર સ્થિતિ હોય તો તાત્કાલિક emergency medical care લેવી જોઈએ.
Sepsisમાં શરૂઆતના લક્ષણો અન્ય બીમારીઓ જેવા લાગી શકે છે, પરંતુ દર્દીની overall condition ઝડપથી બગડતી હોય તે મહત્વપૂર્ણ ચેતવણી છે. ગંભીર infectionમાં સમયસર hospital evaluation અને યોગ્ય સારવાર જીવન બચાવવામાં નિર્ણાયક બની શકે છે.