ચાલતાં કે દોડતાં એડીની પાછળ અચાનક ‘કંઈક તૂટી ગયું’ જેવો અનુભવ થાય? Achilles Tendon ઈજા હોઈ શકે

ચાલતા, દોડતા અથવા રમત રમતા સમયે એડીની પાછળ અચાનક તીવ્ર દુખાવો થાય અને એવું લાગે કે જાણે કોઈએ પાછળથી પગ પર લાત મારી હોય અથવા કંઈક તૂટી ગયું હોય, તો તેને સામાન્ય muscle strain માનીને અવગણવું યોગ્ય નથી. કેટલાક કિસ્સામાં આ Achilles Tendon Rupture એટલે કે Achilles tendon સંપૂર્ણ અથવા આંશિક રીતે ફાટી જવાનો સંકેત હોઈ શકે છે.
Achilles tendon શરીરની સૌથી મજબૂત tendonsમાંથી એક છે. તે પગની પિંડીના calf musclesને એડીના હાડકા સાથે જોડે છે. ચાલવું, દોડવું, સીડી ચઢવી અને પગના પંજા પર ઊભા થવું જેવી અનેક પ્રવૃત્તિઓમાં તેની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા છે.
Achilles tendon પર અચાનક ખૂબ વધારે તાણ આવે ત્યારે તે ફાટી શકે છે. ખાસ કરીને ઝડપથી દોડવાની શરૂઆત કરવી, અચાનક દિશા બદલવી અથવા jump કર્યા પછી જમીન પર ઉતરવા જેવી પ્રવૃત્તિ દરમિયાન આવી ઈજા થઈ શકે છે. રમત દરમિયાન આ ઈજા વધુ જાણીતી છે, પરંતુ તે માત્ર professional athletesમાં જ થાય એવું નથી.
Rupture સમયે કેટલાક લોકોને 'પોપ' અથવા snap જેવો અવાજ સંભળાય છે. ત્યારબાદ એડી અને પગની પિંડીના નીચેના ભાગમાં તીવ્ર દુખાવો થઈ શકે છે. ઘણી વખત દર્દીને ખરેખર એવું લાગે છે કે પાછળથી કોઈ વ્યક્તિએ લાત મારી છે, જ્યારે આસપાસ કોઈએ સ્પર્શ પણ કર્યો હોતો નથી.
ઈજા પછી સામાન્ય રીતે ચાલવામાં મુશ્કેલી પડી શકે છે. ખાસ કરીને ઈજાગ્રસ્ત પગના પંજા પર ઊભા રહેવું અથવા જમીનને ધક્કો મારી આગળ વધવું મુશ્કેલ બની શકે છે. એડીની પાછળ સોજો અને bruising પણ થઈ શકે છે.
એક મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે tendon સંપૂર્ણ ફાટી ગયા પછી પણ કેટલાક લોકો થોડું ચાલી શકે છે. તેથી “હું ચાલી શકું છું એટલે tendon ફાટ્યું નથી” એવું માનવું યોગ્ય નથી.
Achilles tendonની દરેક પીડા ruptureને કારણે નથી. Tendinopathy અથવા tendonની આસપાસની અન્ય સમસ્યાઓ પણ એડીની પાછળ દુખાવો આપી શકે છે. પરંતુ અચાનક થયેલો તીવ્ર દુખાવો અને પગની શક્તિમાં ઘટાડો acute rupture માટે તપાસની જરૂરિયાત ઊભી કરે છે.
Doctor દર્દીને ઈજા કેવી રીતે થઈ તેની માહિતી પૂછ્યા બાદ પગની તપાસ કરે છે. Calf muscle દબાવી પગની movement જોવાની વિશેષ clinical examination પણ કરવામાં આવી શકે છે. જરૂરિયાત પ્રમાણે ultrasound અથવા MRI દ્વારા tendonની સ્થિતિ વધુ સ્પષ્ટ રીતે જાણી શકાય છે.
Achilles Tendon Ruptureની સારવાર દરેક દર્દીમાં એકસરખી હોતી નથી. કેટલાક દર્દીઓમાં પગને ચોક્કસ સ્થિતિમાં રાખીને functional rehabilitation અને physiotherapy આધારિત non-surgical treatment શક્ય હોય છે. બીજી તરફ ચોક્કસ દર્દીઓમાં surgical repair અંગે વિચાર કરવામાં આવે છે.
સારવાર પસંદ કરતી વખતે દર્દીની ઉંમર, શારીરિક activityનું સ્તર, ruptureનું સ્વરૂપ અને અન્ય medical conditions જેવા પરિબળો ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે. Surgery જ દરેક દર્દી માટે શ્રેષ્ઠ છે અથવા surgery વગર tendon સાજી થઈ શકે નહીં—એવી એકસરખી ધારણા યોગ્ય નથી.
ઈજા થયા બાદ પોતાની રીતે જોરથી massage અથવા stretching કરવાનો પ્રયાસ ન કરવો જોઈએ. જો tendon ફાટેલી હોય તો આવી પ્રવૃત્તિથી સ્થિતિ વધુ ખરાબ થઈ શકે છે. તાત્કાલિક પગ પરનો ભાર ઘટાડવો અને medical evaluation કરાવવું વધુ યોગ્ય છે.
સારવાર પછી rehabilitation ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે. Physiotherapy દ્વારા ધીમે ધીમે movement, strength અને walking pattern સુધારવામાં આવે છે. સંપૂર્ણ recoveryમાં સમય લાગી શકે છે અને રમતગમતમાં પાછા ફરવાનો નિર્ણય specialistના માર્ગદર્શન હેઠળ લેવો જોઈએ.
જો રમત રમતી વખતે અથવા સામાન્ય પ્રવૃત્તિ દરમિયાન એડીની પાછળ અચાનક snapનો અનુભવ થાય, તરત સોજો આવે અથવા પગના પંજા પર ઊભા રહેવું મુશ્કેલ બને તો વહેલી તકે Orthopedic specialistની તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.
Achilles Tendon Ruptureને સામાન્ય મચકોડ સમજીને દિવસો સુધી ચાલતા રહેવું યોગ્ય નથી. વહેલું નિદાન અને યોગ્ય treatment plan દ્વારા tendonની કામગીરી પુનઃસ્થાપિત કરવા અને લાંબા ગાળાની નબળાઈનું જોખમ ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.