માથામાં ગોળાકાર જગ્યાએ અચાનક વાળ ગાયબ થવા લાગે? Alopecia Areata હોઈ શકે

રોજ થોડા વાળ ખરવા સામાન્ય hair cycleનો ભાગ છે. પરંતુ એક દિવસ અરીસામાં જોતા માથાના કોઈ ચોક્કસ ભાગમાં સિક્કા જેવો ગોળ અથવા અંડાકાર વિસ્તાર સંપૂર્ણપણે વાળ વગરનો દેખાય તો ચિંતા થવી સ્વાભાવિક છે. આવા પ્રકારના અચાનક patchy hair loss પાછળ Alopecia Areata એક સંભવિત કારણ હોઈ શકે છે.
Alopecia Areata એક autoimmune condition છે. સામાન્ય રીતે આપણું immune system શરીરને infections સામે રક્ષણ આપે છે. પરંતુ આ સ્થિતિમાં immune system ભૂલથી hair folliclesને target કરે છે. તેના કારણે ચોક્કસ વિસ્તારમાં વાળનો વિકાસ અટકી શકે છે અને વાળ ખરવા લાગે છે.
Alopecia Areataમાં સૌથી ઓળખી શકાય તેવું લક્ષણ માથા પર અચાનક બનેલો ગોળ અથવા oval bald patch છે. આ વિસ્તારની ત્વચા ઘણી વખત સામાન્ય અને smooth દેખાય છે. સામાન્ય fungal infectionની જેમ દરેક વખતે લાલાશ, ઘા અથવા ભારે scaling હોવું જરૂરી નથી.
આ સમસ્યા માત્ર માથાના વાળ પૂરતી મર્યાદિત નથી. પુરુષોમાં દાઢીના કોઈ ચોક્કસ ભાગમાંથી ગોળાકાર રીતે વાળ ગાયબ થઈ શકે છે. Eyebrows, eyelashes અથવા શરીરના અન્ય વાળ પણ કેટલાક દર્દીઓમાં અસરગ્રસ્ત થઈ શકે છે.
કેટલાક દર્દીઓમાં માત્ર એક કે બે નાના patches બને છે અને સમય જતાં વાળ ફરી ઊગી શકે છે. અન્ય દર્દીઓમાં નવા patches બનતા રહે અથવા hair loss વધુ વિસ્તૃત થઈ શકે છે. રોગ કેવી રીતે આગળ વધશે તે શરૂઆતમાં ચોક્કસ રીતે આગાહી કરવી મુશ્કેલ હોઈ શકે છે.
Alopecia Areata ચેપી નથી. કોઈની સાથે comb, towel અથવા સામાન્ય સંપર્કથી આ autoimmune condition એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિમાં ફેલાતી નથી.
ઘણા લોકો અચાનક hair loss થતાં vitamin deficiencyને જ કારણ માની supplements શરૂ કરી દે છે. Iron, thyroid અથવા અન્ય health problems ચોક્કસ પ્રકારના hair lossમાં મહત્વપૂર્ણ હોઈ શકે છે, પરંતુ દરેક patchy bald spotનું કારણ vitamin deficiency નથી.
બીજી તરફ દરેક ગોળ bald patch Alopecia Areata પણ નથી. Fungal infection એટલે કે Tinea Capitis, વાળ ખેંચવાની ટેવ અને અન્ય scalp disorders પણ patchy hair loss આપી શકે છે. બાળકોમાં ખાસ કરીને fungal infectionનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન જરૂરી છે.
Dermatologist scalpની તપાસ કરીને hair-loss patternનું મૂલ્યાંકન કરે છે. Dermoscopy દ્વારા hair અને scalpને નજીકથી જોવામાં આવી શકે છે. Diagnosis સ્પષ્ટ ન હોય ત્યારે પસંદગીના દર્દીઓમાં blood tests અથવા ભાગ્યે જ skin biopsyની જરૂર પડી શકે છે.
Alopecia Areataની સારવાર hair lossની માત્રા, દર્દીની ઉંમર અને અન્ય પરિબળો પ્રમાણે બદલાય છે. નાના patchesમાં corticosteroid medicines topical અથવા injection સ્વરૂપે ઉપયોગમાં લેવાઈ શકે છે. વધુ વિસ્તૃત diseaseમાં dermatologist અન્ય treatment options અંગે વિચાર કરી શકે છે.
કોઈપણ steroid cream પોતાની રીતે લાંબા સમય સુધી scalp પર લગાવવી યોગ્ય નથી. ખોટી diagnosisમાં steroid fungal infection જેવી કેટલીક સમસ્યાને છુપાવી અથવા ખરાબ કરી શકે છે.
બજારમાં મળતા દરેક hair oil, serum અથવા supplementથી Alopecia Areataનો મૂળ autoimmune process બંધ થઈ જશે એવો પુરાવો નથી. તેથી “થોડા દિવસમાં ગેરંટીથી વાળ પાછા” જેવા દાવાઓથી સાવચેત રહેવું જોઈએ.
કેટલાક દર્દીઓમાં નખમાં નાના pits એટલે કે સોયથી ટપકા પાડ્યા હોય તેવી નાની ખાડીઓ પણ જોવા મળી શકે છે. Alopecia Areata ધરાવતા કેટલાક લોકોને અન્ય autoimmune conditions સાથે સંબંધ હોઈ શકે છે, પરંતુ દરેક દર્દીને બીજી autoimmune disease હશે એવું નથી.
Hair loss વ્યક્તિના દેખાવ સાથે જોડાયેલો હોવાથી તેનો માનસિક પ્રભાવ પણ નોંધપાત્ર થઈ શકે છે. ખાસ કરીને મોટા patches અથવા eyebrows/eyelashes અસરગ્રસ્ત હોય ત્યારે દર્દીને યોગ્ય medical treatmentની સાથે ભાવનાત્મક સહાય પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
જો અચાનક ગોળાકાર ભાગમાં વાળ ખરવા લાગે, patches ઝડપથી વધે, eyebrows અથવા eyelashes પણ ખરવા લાગે અથવા scalp પર scaling, redness અને itching જેવા અલગ લક્ષણો હોય તો Dermatologistની તપાસ કરાવવી જોઈએ.
Alopecia Areataમાં વાળ ફરી ઊગી શકે છે, પરંતુ તેની course દરેક વ્યક્તિમાં અલગ હોય છે. તેથી માત્ર cosmetic problem માનીને અવગણવાને બદલે વહેલી તકે સાચું કારણ ઓળખવાથી યોગ્ય સારવાર પસંદ કરવામાં મદદ મળે છે.