રાત્રે શરીરમાં ખંજવાળ અસહ્ય બની જાય છે? Scabiesનો સંકેત હોઈ શકે

શરીરમાં ખંજવાળ આવવાના અનેક કારણો હોય છે. એલર્જી, સૂકી ત્વચા અથવા ત્વચાના અન્ય રોગોમાં પણ ખંજવાળ થઈ શકે છે. પરંતુ ખાસ કરીને રાત્રે ખંજવાળ ખૂબ વધી જાય અને ઘરના બીજા સભ્યોને પણ થોડા સમય પછી આવી જ સમસ્યા શરૂ થાય તો તેની પાછળ Scabies નામનો ચેપી ત્વચા રોગ હોઈ શકે છે.
Scabies એક અત્યંત નાનકડા mite એટલે કે Sarcoptes scabieiના કારણે થાય છે. આ સૂક્ષ્મ જીવ ત્વચાની ઉપરની સપાટીમાં પ્રવેશીને નાની ટનલ બનાવે છે. શરીરની તેની સામેની પ્રતિક્રિયાને કારણે ભારે ખંજવાળ અને નાના દાણા જેવી ચકતી વિકસી શકે છે.
Scabiesમાં ખંજવાળ ખાસ કરીને રાત્રે વધુ તીવ્ર થવી એક સામાન્ય લક્ષણ છે. આંગળીઓની વચ્ચે, કાંડા, કોણીની આસપાસ, કમર અથવા અન્ય ચોક્કસ ભાગોમાં નાના લાલ કે ત્વચાના રંગ જેવા દાણા દેખાઈ શકે છે. કેટલાક લોકોમાં ત્વચા પર ખૂબ પાતળી વાંકી રેખા જેવી burrow પણ જોવા મળી શકે છે.
દરેક વ્યક્તિમાં ચકતી એકસરખી દેખાય એવું જરૂરી નથી. વારંવાર ખંજવાળવાથી ત્વચા છોલાઈ શકે છે, જેના કારણે મૂળ રેશ ઓળખવામાં મુશ્કેલી પડી શકે છે. બાળકો, વૃદ્ધો અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી હોય તેવી વ્યક્તિમાં તેનું સ્વરૂપ અલગ અથવા વધુ ગંભીર હોઈ શકે છે.
Scabies માત્ર ગંદકીના કારણે થાય છે એવી માન્યતા યોગ્ય નથી. તે લાંબા સમયના નજીકના skin-to-skin contactથી ફેલાઈ શકે છે. એક જ ઘરમાં સાથે રહેતા લોકોમાં તે ફેલાવાનું જોખમ હોવાથી એક વ્યક્તિને Scabiesનું નિદાન થાય ત્યારે નજીકના સંપર્કમાં રહેલા લોકો અંગે પણ ડૉક્ટરની સલાહ જરૂરી બની શકે છે.
Scabiesની સારવાર માટે ચોક્કસ anti-scabies દવા જરૂરી હોય છે. માત્ર સામાન્ય anti-allergy tablet અથવા ખંજવાળની ક્રીમથી થોડા સમય માટે રાહત મળી શકે છે, પરંતુ mite દૂર ન થાય તો મૂળ સમસ્યા ચાલુ રહી શકે છે. તેથી પોતાની રીતે steroid અથવા અજાણી combination cream લાંબા સમય સુધી લગાવવી યોગ્ય નથી.
ડૉક્ટર દ્વારા આપવામાં આવેલી દવા શરીરના કયા ભાગમાં અને કેટલા સમય માટે લગાવવી તેની સૂચનાનું ચોક્કસ પાલન કરવું મહત્વપૂર્ણ છે. કેટલીક સારવારમાં એકથી વધુ વખત દવા લગાવવાની જરૂર પડી શકે છે. પરિવારના સભ્યો અથવા નજીકના સંપર્કોને એકસાથે સારવારની જરૂર છે કે નહીં તેનો નિર્ણય પણ તબીબી સલાહ પ્રમાણે કરવો જોઈએ.
તાજેતરમાં વપરાયેલા કપડાં, બેડશીટ અને ટુવાલ અંગે પણ યોગ્ય સફાઈની સૂચનાઓ અનુસરવી ઉપયોગી છે. માત્ર ઘરમાં pesticide spray કરવાથી Scabiesની સારવાર થઈ જતી નથી અને અનાવશ્યક રસાયણોના ઉપયોગથી નુકસાન થઈ શકે છે.
સારવાર સફળ થયા પછી પણ ખંજવાળ તરત સંપૂર્ણ બંધ થઈ જાય એવું જરૂરી નથી. શરીરની allergic reactionને કારણે કેટલાક સમય સુધી ખંજવાળ રહી શકે છે. પરંતુ નવા દાણા સતત બનતા રહે, લક્ષણો સુધરવાને બદલે વધે અથવા ઘરના અન્ય સભ્યોમાં સમસ્યા શરૂ થાય તો ફરી તબીબી સલાહ લેવી જોઈએ.
વારંવાર ખંજવાળવાથી ત્વચામાં ઘા પડી બેક્ટેરિયલ ચેપ થઈ શકે છે. પુસ, વધતો દુખાવો, ગરમ સોજો અથવા તાવ જેવા લક્ષણો થાય તો તબીબી તપાસ જરૂરી છે.
રાત્રે વધતી ખંજવાળને માત્ર એલર્જી માનીને મહિનાઓ સુધી સારવાર કરતા રહેવાને બદલે તેનું ચોક્કસ કારણ શોધવું મહત્વપૂર્ણ છે. Scabiesની યોગ્ય ઓળખ, સૂચના પ્રમાણે સંપૂર્ણ સારવાર અને નજીકના સંપર્ક અંગે યોગ્ય પગલાં લેવાથી ફરી ચેપ થવાનું અને પરિવારના અન્ય સભ્યોમાં ફેલાવાનું જોખમ ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.