સવારે ઊઠતાં ચહેરાની એક બાજુ ઢળી ગયેલી લાગે છે? Bell’s Palsy હોઈ શકે, પરંતુ પહેલાં Strokeની શક્યતા તપાસવી જરૂરી

સવારે ઊઠીને અરીસામાં જોતા ચહેરાની એક બાજુ અચાનક ઢળી ગયેલી દેખાય, સ્મિત કરતાં મોઢું એક તરફ ખેંચાય અથવા એક આંખ સંપૂર્ણ રીતે બંધ કરવામાં મુશ્કેલી થાય તો વ્યક્તિ સ્વાભાવિક રીતે ગભરાઈ શકે છે. આવા લક્ષણો Bell’s Palsy સાથે જોવા મળી શકે છે. જોકે ચહેરાની અચાનક નબળાઈ Strokeમાં પણ થઈ શકે છે, તેથી પોતાની રીતે Bell’s Palsy માનીને ઘરે રાહ જોવી યોગ્ય નથી.
Bell’s Palsyમાં સામાન્ય રીતે ચહેરાના એક ભાગના સ્નાયુઓને નિયંત્રિત કરતી Facial Nerveની કામગીરી અચાનક નબળી પડે છે. તેનું ચોક્કસ કારણ દરેક દર્દીમાં જાણી શકાય એવું નથી. Facial Nerveમાં સોજો આવવો અને કેટલાક વાયરસની ફરી સક્રિયતા જેવી પ્રક્રિયાઓ તેની સાથે જોડાયેલી હોવાનું માનવામાં આવે છે.
લક્ષણો ઘણીવાર થોડા કલાકોથી એક-બે દિવસની અંદર વિકસી શકે છે. વ્યક્તિને કપાળ પર કરચલી પાડવામાં, આંખ મજબૂત રીતે બંધ કરવામાં અથવા સ્મિત કરવામાં મુશ્કેલી થઈ શકે છે. પાણી પીતી વખતે મોઢાના એક ખૂણેથી પ્રવાહી બહાર આવવું અથવા ખાવાનું મોઢામાં સંભાળવામાં તકલીફ પણ થઈ શકે છે.
કેટલાક લોકોને કાનની પાછળ અથવા જડબાની આસપાસ દુખાવો અનુભવાઈ શકે છે. સ્વાદમાં ફેરફાર, અવાજ અસામાન્ય રીતે વધુ તેજ લાગવો અથવા આંખમાંથી પાણી આવવામાં ફેરફાર જેવા લક્ષણો પણ કેટલાક દર્દીઓમાં જોવા મળી શકે છે.
Bell’s Palsy અને Stroke વચ્ચેનો તફાવત ઘરે માત્ર એક લક્ષણના આધારે કરવો જોખમી છે. ખાસ કરીને ચહેરાની નબળાઈ સાથે એક હાથ અથવા પગ નબળો પડે, બોલવામાં તકલીફ થાય, સંતુલન બગડે, દૃષ્ટિમાં અચાનક ફેરફાર થાય અથવા ગંભીર માથાનો દુખાવો થાય તો Strokeની શક્યતા ધ્યાનમાં રાખીને તાત્કાલિક ઇમરજન્સી સારવાર લેવી જરૂરી છે.
Bell’s Palsyની સારવારમાં સમય મહત્વપૂર્ણ હોઈ શકે છે. યોગ્ય દર્દીઓમાં ડૉક્ટર શરૂઆતના દિવસોમાં corticosteroid જેવી સારવાર અંગે વિચાર કરી શકે છે. કઈ દવા જરૂરી છે તે વ્યક્તિની તપાસ બાદ જ નક્કી થવું જોઈએ. પોતાની રીતે steroid લેવું યોગ્ય નથી.
જો અસરગ્રસ્ત બાજુની આંખ સંપૂર્ણપણે બંધ ન થઈ શકે તો આંખની સુરક્ષા ખૂબ મહત્વપૂર્ણ બને છે. પાંપણ યોગ્ય રીતે બંધ ન થવાથી આંખની સપાટી સૂકાઈ શકે છે અને corneaને નુકસાન થવાનું જોખમ રહે છે. ડૉક્ટર સ્થિતિ પ્રમાણે lubricating eye drops, ointment અથવા રાત્રે આંખ સુરક્ષિત રાખવાની પદ્ધતિ સૂચવી શકે છે.
ઘણા દર્દીઓમાં સમય જતાં ચહેરાની કામગીરીમાં નોંધપાત્ર સુધારો થાય છે, પરંતુ સુધારાની ઝડપ દરેક વ્યક્તિમાં અલગ હોઈ શકે છે. કેટલાક દર્દીઓમાં સંપૂર્ણ સુધારાને અઠવાડિયા કે મહિના લાગી શકે છે. તેથી ઇન્ટરનેટ પરથી જોઈને જોરથી facial exercises શરૂ કરવાને બદલે તબીબી માર્ગદર્શન લેવું વધુ યોગ્ય છે.
ચહેરાની નબળાઈ સાથે કાનમાં દુખાવાદાયક ફોલ્લા, સાંભળવામાં ફેરફાર અથવા ગંભીર ચક્કર હોય તો અન્ય કારણોની પણ તપાસ જરૂરી બની શકે છે. તેથી દરેક Facial Paralysisને Bell’s Palsy માની લેવું યોગ્ય નથી.
ચહેરાની એક બાજુ અચાનક ઢળી જવી શરીરનો એવો સંકેત છે જેમાં પહેલા ગંભીર કારણો, ખાસ કરીને Stroke,ને બહાર કરવું મહત્વપૂર્ણ છે. સમયસર તબીબી તપાસથી Bell’s Palsy છે કે અન્ય કોઈ સમસ્યા તેનું નિદાન થઈ શકે છે અને યોગ્ય સારવાર વહેલી શરૂ કરી શકાય છે.