રાત્રે હાથની આંગળીઓ સુન્ન થઈ જાય છે? Carpal Tunnel Syndromeનો સંકેત હોઈ શકે

રાત્રે ઊંઘ દરમિયાન અચાનક હાથ સુન્ન થઈ જાય, આંગળીઓમાં ઝણઝણાટી થાય અને હાથ હલાવ્યા પછી થોડો આરામ મળે—આવો અનુભવ વારંવાર થતો હોય તો તેને માત્ર ખોટી રીતે સૂઈ જવાનું પરિણામ માનીને અવગણવું યોગ્ય નથી. ખાસ કરીને અંગૂઠા, તર્જની, મધ્યમ અને અનામિકાના એક ભાગમાં વારંવાર આવી તકલીફ થતી હોય તો Carpal Tunnel Syndrome એક સંભવિત કારણ હોઈ શકે છે.
કાંડાના ભાગમાં Carpal Tunnel નામનો સાંકડો માર્ગ હોય છે. આ માર્ગમાંથી Median Nerve અને હાથની કેટલીક tendons પસાર થાય છે. Median Nerve પર દબાણ વધે ત્યારે હાથની ચોક્કસ આંગળીઓમાં સુન્નપણું, ઝણઝણાટી, બળતરા અથવા દુખાવો થઈ શકે છે.
શરૂઆતના તબક્કામાં લક્ષણો ઘણીવાર રાત્રે વધુ અનુભવાય છે. વ્યક્તિ ઊંઘમાંથી જાગીને હાથ હલાવે અથવા ઝાટકે ત્યારે થોડા સમય માટે રાહત અનુભવાઈ શકે છે. સમય જતાં મોબાઇલ પકડતી વખતે, વાહન ચલાવતી વખતે અથવા પુસ્તક વાંચતી વખતે પણ હાથ સુન્ન થવા જેવી ફરિયાદ થઈ શકે છે.
સમસ્યા વધે ત્યારે હાથની પકડ નબળી લાગવા માંડે છે. કપ, મોબાઇલ કે અન્ય વસ્તુ હાથમાંથી છૂટી જવી અથવા બટન લગાવવા જેવી નાની કામગીરીમાં તકલીફ અનુભવાઈ શકે છે. લાંબા સમય સુધી ગંભીર nerve compression રહે તો અંગૂઠાની આસપાસના કેટલાક સ્નાયુઓ પણ નબળા પડી શકે છે.
Carpal Tunnel Syndrome માટે એક જ કારણ જવાબદાર નથી. કાંડાની રચના, ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન થતા ફેરફારો, ડાયાબિટીસ, થાઇરોઇડની કેટલીક સમસ્યાઓ અને અન્ય આરોગ્ય પરિસ્થિતિઓ જોખમ સાથે જોડાયેલી હોઈ શકે છે. હાથથી વારંવાર એકસરખું કામ કરવું અથવા કાંડાની ચોક્કસ સ્થિતિમાં લાંબા સમય સુધી રહેવું કેટલાક લોકોમાં લક્ષણોને વધારી શકે છે.
મહત્વની વાત એ છે કે હાથ સુન્ન થવાના તમામ કિસ્સા Carpal Tunnelને કારણે નથી થતા. ગરદનની નસ પર દબાણ, અન્ય peripheral nerve problems અને કેટલીક તબીબી સ્થિતિઓ પણ હાથમાં ઝણઝણાટી કે સુન્નપણું કરી શકે છે. તેથી માત્ર લક્ષણોના આધારે પોતાની રીતે wrist belt પહેરીને મહિનાઓ સુધી સારવાર કરતા રહેવું યોગ્ય નથી.
ડૉક્ટર હાથની સંવેદના, સ્નાયુઓની શક્તિ અને કાંડાની તપાસ કરી શકે છે. જરૂરિયાત પ્રમાણે Nerve Conduction Study અથવા અન્ય તપાસથી Median Nerveની કામગીરીનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવી શકે છે.
શરૂઆતના અથવા હળવા કેસમાં રાત્રે કાંડાને સીધું રાખતી યોગ્ય splint, તકલીફ વધારતી પ્રવૃત્તિમાં ફેરફાર અને મૂળ કારણની સારવાર મદદરૂપ થઈ શકે છે. કેટલાક દર્દીઓમાં injection અથવા અન્ય સારવારનો વિચાર કરવામાં આવે છે. ગંભીર nerve compression અથવા સતત નબળાઈમાં સર્જરીની જરૂર પડી શકે છે.
જો સુન્નપણું સતત રહેવા લાગે, હાથની પકડ ઘટતી જાય, વસ્તુઓ વારંવાર હાથમાંથી પડી જાય અથવા અંગૂઠાના સ્નાયુમાં નબળાઈ દેખાય તો તબીબી તપાસમાં વિલંબ ન કરવો જોઈએ.
રાત્રે વારંવાર હાથ સુન્ન થવું સામાન્ય લાગતું લક્ષણ છે, પરંતુ જો તે એકસરખી આંગળીઓમાં સતત થતું રહે તો તેનું કારણ શોધવું જરૂરી છે. સમયસર ઓળખ અને યોગ્ય સારવારથી નસ પર લાંબા સમય સુધી રહેતા દબાણને કારણે થનારા કાયમી નુકસાનનું જોખમ ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.