ગાંધીનગરમાં ડીપ-સી ફિશિંગ પર રાષ્ટ્રીય વર્કશોપ, ઊંડા સમુદ્રમાં માછીમારીથી માછીમારોની આવક અને સીફૂડ નિકાસ વધારવા પર મંથન

(પ્રતિનિધિ દ્વારા)
અમદાવાદ તા.૧૮
ભારતમાં ડીપ-સી ફિશિંગ એટલે કે ઊંડા સમુદ્રમાં માછીમારીને પ્રોત્સાહન આપવા અને માછીમારોને ઉચ્ચ મૂલ્ય ધરાવતા દરિયાઈ મત્સ્ય સંસાધનોનો વધુ અસરકારક ઉપયોગ કરવા સક્ષમ બનાવવા માટે ભારત સરકારના મત્સ્યઉદ્યોગ વિભાગ દ્વારા 17 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ ગાંધીનગર ખાતે રાષ્ટ્રીય વર્કશોપનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ સાથે એક્સેસ પાસ અને લેટર ઓફ ઓથોરાઇઝેશન ધારકો સાથે વિશેષ સંવાદ પણ યોજાયો હતો.
રાષ્ટ્રીય વર્કશોપનો મુખ્ય હેતુ ડીપ-સી ફિશિંગ ક્ષેત્રમાં રહેલી તકો અંગે માછીમારો અને અન્ય હિતધારકોને માહિતગાર કરવાનો તેમજ જમીની સ્તરે રહેલા પડકારો અને જરૂરિયાતોને સમજવાનો હતો. આ સાથે માછીમારો, સહકારી મંડળીઓ, ઉદ્યોગ, સંશોધન સંસ્થાઓ અને નાણાકીય સંસ્થાઓ પાસેથી સૂચનો મેળવી ડીપ-સી ફિશિંગ ક્ષેત્રને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
કાર્યક્રમમાં ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ, કેન્દ્રીય મત્સ્યઉદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી તથા પંચાયતી રાજ મંત્રી રાજીવ રંજન સિંહ અને કેન્દ્રીય રાજ્યમંત્રી પ્રો. એસ.પી. સિંહ બઘેલ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. મહિલા માછીમારો સહિત માછીમાર સમુદાયના પ્રતિનિધિઓએ પણ કાર્યક્રમમાં ભાગ લીધો હતો.
આ ઉપરાંત ભારત સરકાર અને ગુજરાત સરકારના સંબંધિત વિભાગો તેમજ ICAR, INCOIS, CIFNET, ASCI, NABARD, NCEL, NCDC, SEAI, MPEDA અને EIC સહિતની સંસ્થાઓના અધિકારીઓ અને મત્સ્યઉદ્યોગ ક્ષેત્રના વિવિધ હિતધારકો પણ વર્કશોપમાં જોડાયા હતા.
મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે ગુજરાતના વિશાળ દરિયાકિનારાનો ઉલ્લેખ કરતાં માછીમારોને ડીપ-સી ફિશિંગ ક્ષેત્રે ઊભી થતી તકોનો લાભ લેવા અનુરોધ કર્યો હતો. તેમણે તાલીમ, આધુનિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને માર્કેટ એક્સેસમાં રોકાણથી ગુજરાતના મત્સ્યઉદ્યોગ ક્ષેત્રને લાભ મળી શકે તેમ હોવાનું જણાવ્યું હતું.
મુખ્યમંત્રીએ માછીમાર સમુદાયને તાલીમ અને ક્ષમતા નિર્માણ કાર્યક્રમોમાં જોડાવા માટે રાજ્ય સરકાર તરફથી સહયોગની ખાતરી આપી હતી. સાથે કૌશલ્ય વિકાસ, કોલ્ડ-ચેઇન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સહકારી સંસ્થાઓની આગેવાની હેઠળની વિવિધ પહેલોના લાભ મેળવવા માછીમારોને પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા.
કોલ્ડ સ્ટોરેજ જેવી સુવિધાઓ અને તાલીમ દ્વારા માછીમારોને દરિયાઈ સંસાધનોમાંથી વધુ મૂલ્ય મેળવવામાં મદદ કરવાની દિશામાં રાજ્ય સરકાર સહયોગ આપવા તૈયાર હોવાનું પણ તેમણે જણાવ્યું હતું. તમામ હિતધારકો સાથે મળીને ગુજરાતની દરિયાઈ ક્ષમતાનો વધુ ઉપયોગ કરે અને મત્સ્યઉદ્યોગના વિકાસમાં યોગદાન આપે તે માટે તેમણે આહ્વાન કર્યું હતું.
કેન્દ્રીય મંત્રી રાજીવ રંજન સિંહે મત્સ્યઉદ્યોગ ક્ષેત્રના વિકાસ અંગે વાત કરતાં જણાવ્યું હતું કે વર્ષ 2024-25 દરમિયાન દેશમાં માછલીનું ઉત્પાદન વધીને 197.75 લાખ ટનના સ્તરે પહોંચ્યું છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર સીફૂડ નિકાસમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો નોંધાયો છે. તેમણે સીફૂડ નિકાસ રૂ.11,400 કરોડ વધીને રૂ.73,890 કરોડના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી હોવાનું જણાવ્યું હતું.
કેન્દ્રીય મંત્રીએ જણાવ્યું કે ભારતના વિશિષ્ટ આર્થિક ક્ષેત્ર એટલે કે EEZમાં માછીમારી માટે એક્સેસ પાસ અને હાઇ સીઝ ફિશિંગ માટે લેટર ઓફ ઓથોરાઇઝેશન આપવાનો હેતુ માછીમારોને ટ્યુના સહિતની ઉચ્ચ મૂલ્ય ધરાવતી દરિયાઈ પ્રજાતિઓ સુધી પહોંચ વધારવાનો છે. તેના માધ્યમથી માછીમારોની આવક અને દેશની સીફૂડ નિકાસ વધારવાની તકો ઊભી થઈ શકે છે.
તેમણે માછીમારોને પરંપરાગત રીતે કિનારાની નજીકના વિસ્તારોમાં થતી માછીમારીથી આગળ વધીને EEZ અને ખુલ્લા સમુદ્રમાં ઉપલબ્ધ ઉચ્ચ મૂલ્ય ધરાવતી પ્રજાતિઓ તરફ ધ્યાન આપવા જણાવ્યું હતું. આ માટે આધુનિક માછીમારી પદ્ધતિ, બોટ પર જ પ્રોસેસિંગની સુવિધા, કોલ્ડ-ચેઇન, વેલ્યુ એડિશન, બ્રાન્ડિંગ અને નિકાસલક્ષી માર્કેટ લિંકેજને મજબૂત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.
કૌશલ્ય વિકાસ અને ટેકનોલોજીના ઉપયોગને મહત્વપૂર્ણ ગણાવતા કેન્દ્રીય મંત્રીએ રાજ્યોને માછીમારો માટે વ્યવસ્થિત તાલીમ રોડમેપ તૈયાર કરવા જણાવ્યું હતું. સાથે Fisheries and Aquaculture Infrastructure Development Fund એટલે કે FIDF હેઠળ ઉપલબ્ધ રાહતદરે ધિરાણનો લાભ લેવા પણ હિતધારકોને પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવ્યા હતા.
વર્કશોપમાં જણાવાયા મુજબ સહકારી મંડળીઓ માટે હાઇ સીઝ ફિશિંગનું લેટર ઓફ ઓથોરાઇઝેશન મેળવવાની ફી રૂ.25,000થી ઘટાડીને રૂ.5,000 કરવામાં આવી છે. આ પગલાનો હેતુ માછીમાર જૂથો અને સહકારી સંસ્થાઓ માટે ઊંડા તથા ખુલ્લા સમુદ્રમાં માછીમારીની પ્રક્રિયામાં ભાગ લેવાનું વધુ સુલભ બનાવવાનો હોવાનું જણાવાયું હતું.
કેન્દ્રીય રાજ્યમંત્રી પ્રો. એસ.પી. સિંહ બઘેલે જણાવ્યું કે વર્કશોપમાં ડીપ-સી ફિશિંગ સાથે સંકળાયેલા ટેકનોલોજી એડોપ્શન, કોલ્ડ-ચેઇન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, વેલ્યુ એડિશન, પ્રોસેસિંગ, માર્કેટ એક્સેસ અને નિકાસની તકો જેવા મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પર વિચારમંથન કરવામાં આવ્યું છે.
તેમણે મત્સ્યઉદ્યોગ ક્ષેત્ર માટે અલગ વિભાગની સ્થાપના, પ્રધાનમંત્રી મત્સ્ય સંપદા યોજના એટલે કે PMMSY, બ્લુ રિવોલ્યુશન અને બ્લુ ઇકોનોમી સાથે જોડાયેલી પહેલોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. એક્સેસ પાસની વ્યવસ્થાથી માછીમારો ઊંડા પાણીમાં જઈને ખાસ કરીને ટ્યુના જેવી ઉચ્ચ મૂલ્યની પ્રજાતિઓ મેળવવાની દિશામાં આગળ વધી શકે છે તેમ તેમણે જણાવ્યું હતું.
વર્કશોપ દરમિયાન કુલ પાંચ ટેકનિકલ સત્રો યોજાયા હતા, જેમાં સરકાર, સંશોધન સંસ્થાઓ, નાણાકીય સંસ્થાઓ, ઉદ્યોગ, આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનો અને માછીમાર સમુદાયના પ્રતિનિધિઓ સહિત 19 વક્તાઓએ વિવિધ વિષયો પર ચર્ચા કરી હતી.
આ સત્રોમાં ભારતના EEZ અને હાઇ સીઝમાં ડીપ-સી ફિશિંગની તકો દ્વારા સીફૂડ નિકાસ વધારવી, ભારતના ડીપ-સી ફિશિંગ ફ્લીટને આધુનિક બનાવવો, નવી વેસલ ટેકનોલોજી અને વૈશ્વિક શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓ અપનાવવી, વિશેષ તાલીમ અને કૌશલ્ય વિકાસ દ્વારા ભવિષ્ય માટે તૈયાર માનવબળ ઊભું કરવું તેમજ ડીપ-સી ફિશિંગ માટે ફાઇનાન્સિંગ મિકેનિઝમ જેવા વિષયોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.
આ ઉપરાંત ઊંડા સમુદ્રમાંથી મળતી માછલીને વૈશ્વિક બજાર સુધી પહોંચાડવા માટે પ્રોસેસિંગ, વેલ્યુ એડિશન, ટ્રેસેબિલિટી અને નિકાસના નિયમોના પાલન અંગે પણ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
વક્તાઓએ ખાસ કરીને ટ્યુના, સ્ક્વિડ અને અન્ય ઉચ્ચ મૂલ્ય ધરાવતા દરિયાઈ સંસાધનોમાં નોંધપાત્ર સંભાવનાઓ હોવાની વાત કરી હતી. આ તકોનો લાભ લેવા આધુનિક બોટ, અદ્યતન ફિશિંગ ટેકનોલોજી, કોલ્ડ-ચેઇન, વૈજ્ઞાનિક રીતે માછલીનું હેન્ડલિંગ, ટ્રેસેબિલિટી સિસ્ટમ અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રમાણપત્ર જેવી સુવિધાઓની જરૂરિયાત દર્શાવવામાં આવી હતી.
આઇસલેન્ડ ખાતે ભારતના રાજદૂત આર. રવિન્દ્રએ આઇસલેન્ડમાં ઉપયોગમાં લેવાતી આધુનિક ફિશિંગ બોટ, ઓટોમેટેડ ઓનબોર્ડ પ્રોસેસિંગ, ઇલેક્ટ્રોનિક મોનિટરિંગ અને ટકાઉ મત્સ્ય વ્યવસ્થાપનની પદ્ધતિઓ અંગે માહિતી આપી હતી. સાથે માછલીના શક્ય તેટલા તમામ ભાગોનો ઉપયોગ કરીને વધુ મૂલ્ય મેળવવાના ‘હોલ-ઓફ-ફિશ’ અભિગમનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.
વર્કશોપમાં કૌશલ્ય વિકાસ, પ્રાયોગિક તાલીમ, પરવડે તેવું ધિરાણ, સહકારી સંસ્થાઓ દ્વારા રોકાણ, આધુનિક બંદર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સંચાર અને સુરક્ષા વ્યવસ્થા, પ્રોસેસિંગ, વેલ્યુ એડિશન, ડિજિટલ કેચ ડોક્યુમેન્ટેશન અને નિકાસ માટેના માર્કેટ એક્સેસને મજબૂત બનાવવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.
માછીમાર પ્રતિનિધિઓ અને અન્ય હિતધારકોએ ડીપ-સી ફિશિંગ તરફ સફળતાપૂર્વક આગળ વધવા માટે ક્ષમતા નિર્માણ, ધિરાણની સરળ ઉપલબ્ધતા, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને માછીમાર-અનુકૂળ ડિજિટલ ટ્રેસેબિલિટી પ્લેટફોર્મને મહત્વપૂર્ણ ગણાવ્યાં હતાં.
આ રાષ્ટ્રીય વર્કશોપ દ્વારા નીતિ નિર્માતાઓ, ટેકનિકલ નિષ્ણાતો, નાણાકીય સંસ્થાઓ, ઉદ્યોગ, સહકારી મંડળીઓ અને માછીમારોને એક મંચ પર લાવી ડીપ-સી ફિશિંગ ક્ષેત્રના પડકારો અને તકો અંગે વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. વર્કશોપમાંથી મળેલા સૂચનો અને ભલામણોના આધારે ટેકનોલોજી, કૌશલ્ય, ફાઇનાન્સ અને બજારો સુધીની પહોંચ સુધારવા તેમજ ડીપ-સી ફિશિંગમાં માછીમારોની ભાગીદારી વધારવાની દિશામાં આગળ વધવાનો હેતુ વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો હતો.