ત્વચા પર વારંવાર જાડી અને ભીંગડાવાળી ચકતીઓ બને છે? માત્ર ડ્રાય સ્કિન નહીં, Psoriasis પણ હોઈ શકે

ત્વચા સૂકી થવી અને તેના પર ભીંગડા પડવા સામાન્ય બાબત હોઈ શકે છે. પરંતુ એક જ જગ્યાએ વારંવાર જાડી, સ્પષ્ટ અને ભીંગડાવાળી ચકતીઓ બનતી રહે તો તેની પાછળ સોરાયસિસ જેવી દીર્ઘકાલીન ત્વચાની સ્થિતિ પણ હોઈ શકે છે. ખાસ કરીને કોણી, ઘૂંટણ અને માથાની ત્વચા સહિત શરીરના અલગ ભાગો તેમાં અસરગ્રસ્ત થઈ શકે છે.
સોરાયસિસ રોગપ્રતિકારક તંત્ર સાથે જોડાયેલી દીર્ઘકાલીન સ્થિતિ છે. તેમાં ત્વચાના કોષોના બનવાની પ્રક્રિયા બદલાઈ જાય છે અને ત્વચાની સપાટી પર કોષો ઝડપથી જમા થવા લાગે છે. તેના પરિણામે જાડી અને ભીંગડાવાળી ચકતીઓ બની શકે છે. અલગ વ્યક્તિમાં તેનું સ્વરૂપ અને ગંભીરતા અલગ હોઈ શકે છે.
એક મહત્વની ગેરસમજ એ છે કે સોરાયસિસ ચેપી રોગ છે. હકીકતમાં તે એક વ્યક્તિના સ્પર્શથી બીજી વ્યક્તિમાં ફેલાતો ચેપ નથી. તેથી સોરાયસિસ ધરાવતી વ્યક્તિથી દૂર રહેવાની કે સામાન્ય સંપર્ક ટાળવાની જરૂર નથી.
કેટલાક લોકોને ત્વચાની ચકતીઓ સાથે ખંજવાળ, બળતરા અથવા દુખાવો થઈ શકે છે. માથાની ત્વચા અસરગ્રસ્ત થાય ત્યારે તેને સામાન્ય ડેન્ડ્રફ સમજી લેવામાં આવી શકે છે. જોકે સોરાયસિસ અને ડેન્ડ્રફ અલગ પરિસ્થિતિઓ છે અને બંનેની સારવાર પણ અલગ હોઈ શકે છે.
સોરાયસિસ ઘણીવાર સમયાંતરે વધતો અને ઘટતો રહે છે. કેટલાક સમય સુધી લક્ષણો ઓછા રહે અને પછી ફરી વધી શકે છે. તણાવ, ત્વચાને ઈજા, કેટલાક ચેપ અથવા ચોક્કસ દવાઓ કેટલાક દર્દીઓમાં લક્ષણો વધારવા સાથે જોડાયેલા હોઈ શકે છે. દરેક વ્યક્તિમાં ટ્રિગર એકસરખા હોય એવું જરૂરી નથી.
ત્વચા પર દેખાતી દરેક ભીંગડાવાળી ચકતી સોરાયસિસ નથી. ફંગલ ઇન્ફેક્શન, એક્ઝિમા અને અન્ય ત્વચાના રોગો પણ દેખાવમાં ક્યારેક સમાન લાગી શકે છે. તેથી માત્ર ફોટો જોઈને અથવા પોતાની રીતે દવા ખરીદીને લાંબા સમય સુધી સારવાર કરવી યોગ્ય નથી.
ખાસ કરીને સ્ટેરોઇડ ધરાવતી ક્રીમ પોતાની રીતે લાંબા સમય સુધી વાપરવાથી આડઅસર થઈ શકે છે અને ખોટા નિદાનની સ્થિતિમાં મૂળ સમસ્યા છુપાઈ પણ શકે છે. ડર્મેટોલોજિસ્ટ ત્વચાની તપાસ કરીને યોગ્ય નિદાન અને સ્થિતિની ગંભીરતા પ્રમાણે સારવાર નક્કી કરી શકે છે.
સોરાયસિસ માત્ર ત્વચા પૂરતો જ મર્યાદિત રહે એવું પણ જરૂરી નથી. કેટલાક દર્દીઓમાં સાંધામાં દુખાવો, સોજો અથવા સવારે જકડાશ જેવી સમસ્યા વિકસી શકે છે, જેને Psoriatic Arthritis કહેવામાં આવે છે. સોરાયસિસ ધરાવતી વ્યક્તિમાં નવા સાંધાના લક્ષણો શરૂ થાય તો ડૉક્ટરને તેની જાણ કરવી મહત્વપૂર્ણ છે.
સોરાયસિસ માટે સારવારના અનેક વિકલ્પ ઉપલબ્ધ છે. સ્થિતિ પ્રમાણે ત્વચા પર લગાવવાની દવા, પ્રકાશ આધારિત સારવાર અથવા શરીરમાં અસર કરતી અન્ય દવાઓની જરૂર પડી શકે છે. કઈ સારવાર યોગ્ય છે તે રોગની તીવ્રતા અને દર્દીની સમગ્ર આરોગ્ય સ્થિતિ પર આધારિત હોય છે.
વારંવાર થતી જાડી અને ભીંગડાવાળી ચકતીઓને માત્ર સૂકી ત્વચા માનીને અવગણવાને બદલે તેનું યોગ્ય નિદાન કરાવવું જરૂરી છે. સોરાયસિસ લાંબા સમય સુધી રહેતી સ્થિતિ હોઈ શકે છે, પરંતુ યોગ્ય સારવાર અને નિયમિત તબીબી દેખરેખથી તેના લક્ષણોને અસરકારક રીતે નિયંત્રિત કરી શકાય છે.