બગલ કે જાંઘના સાંધા પાસે વારંવાર પીડાદાયક ગાંઠો થાય છે? માત્ર ફોડકી સમજીને અવગણશો નહીં

બગલ, જાંઘના સાંધા અથવા ત્વચા એકબીજા સાથે ઘસાય એવા ભાગોમાં એકાદ વખત ફોડકી થવી સામાન્ય હોઈ શકે છે. પરંતુ એક જ વિસ્તારમાં વારંવાર ખૂબ દુખાવાવાળી ઊંડી ગાંઠો થવી, તેમાંથી પરુ અથવા પ્રવાહી નીકળવું અને સાજી થયા પછી પણ scars રહી જવા લાગે તો તેને માત્ર સામાન્ય boil માનીને વારંવાર ઘરેલું ઉપચાર કરવો યોગ્ય નથી. કેટલાક દર્દીઓમાં આ સમસ્યા Hidradenitis Suppurativa એટલે કે HS નામની chronic inflammatory skin condition હોઈ શકે છે.
Hidradenitis Suppurativa મુખ્યત્વે hair folliclesને અસર કરતી inflammatory disease છે. તે ખાસ કરીને બગલ, groin, buttocks, સ્તન નીચે અથવા ત્વચા એકબીજા સાથે ઘસાય એવા વિસ્તારોમાં જોવા મળી શકે છે.
શરૂઆતમાં ત્વચાની અંદર નાની પરંતુ પીડાદાયક ગાંઠ અનુભવાઈ શકે છે. તે સામાન્ય pimple કરતાં વધુ ઊંડી હોઈ શકે છે. થોડા દિવસોમાં તેનું કદ વધી શકે છે અને કેટલીક ગાંઠ ખુલીને pus અથવા પ્રવાહી બહાર કાઢી શકે છે.
સમસ્યા એ છે કે HSમાં આવી ગાંઠો ફરી ફરી બની શકે છે. એક ગાંઠ સાજી થયા પછી તેની નજીક બીજી ગાંઠ થવી અથવા મહિનાઓ-વર્ષો સુધી flare-ups ચાલુ રહેવા શક્ય છે.
વધુ ગંભીર સ્થિતિમાં ત્વચાની નીચે tunnel જેવા માર્ગો બની શકે છે, જેને sinus tracts કહેવામાં આવે છે. વારંવાર inflammation અને healingના કારણે scars પણ વિકસી શકે છે.
Hidradenitis Suppurativa ગંદકીના કારણે થતી બીમારી નથી અને વ્યક્તિએ પૂરતી સ્વચ્છતા ન રાખી હોવાથી જ થાય છે એવું માનવું ખોટું છે. આ ગેરસમજ દર્દીમાં શરમ અને સારવાર લેવામાં વિલંબનું કારણ બની શકે છે.
HS ચેપી પણ નથી. સામાન્ય સ્પર્શ, કપડાં અથવા સાથે રહેવાને કારણે તે એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિમાં ફેલાતું નથી.
આ condition કેમ થાય છે તેનું સંપૂર્ણ કારણ સ્પષ્ટ નથી. Hair follicle blockage અને immune systemની inflammatory response તેમાં મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. Genetic factors પણ કેટલાક દર્દીઓમાં ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
Smoking અને obesity HSની ગંભીરતા સાથે જોડાયેલા risk factors હોઈ શકે છે, પરંતુ માત્ર વધારે વજન ધરાવતા અથવા smoking કરતા લોકોને જ આ condition થાય છે એવું નથી.
વારંવાર boil થાય એટલે દરેક વખતે antibiotic લેવી પણ યોગ્ય રીત નથી. HSમાં secondary bacterial infection થઈ શકે છે, પરંતુ મૂળ સમસ્યા chronic inflammation સાથે જોડાયેલી છે. તેથી treatment સામાન્ય boilની સારવાર કરતાં અલગ હોઈ શકે છે.
Dermatologist સામાન્ય રીતે ગાંઠ ક્યાં થાય છે, કેટલી વાર ફરી આવે છે અને scars અથવા tunnels છે કે નહીં તેના આધારે diagnosis કરે છે. ઘણી વખત કોઈ એક specific blood testથી HSનું નિદાન થતું નથી.
Treatment diseaseની severity પ્રમાણે બદલાય છે. કેટલાક દર્દીઓમાં topical medicines ઉપયોગી થઈ શકે છે, જ્યારે વધુ સક્રિય diseaseમાં oral medicines અથવા inflammationને target કરતી બીજી therapies જરૂરી બની શકે છે. Moderateથી severe HSમાં પસંદગીના દર્દીઓ માટે biologic medicines પણ treatmentનો ભાગ બની શકે છે.
કેટલાક persistent nodules, tunnels અથવા scarred areasમાં surgical proceduresની જરૂર પડી શકે છે. માત્ર ગાંઠને વારંવાર ફોડી કાઢવાથી underlying diseaseનો કાયમી ઉકેલ આવતો નથી.
ઘરે ગાંઠને દબાવવી, સોય નાખવી કે કાપવાનો પ્રયાસ ન કરવો જોઈએ. તેનાથી વધારાની inflammation, bleeding અને infection થઈ શકે છે.
HS શારીરિક દુખાવા ઉપરાંત વ્યક્તિના રોજિંદા જીવન અને mental well-beingને પણ અસર કરી શકે છે. દુર્ગંધ, drainage અથવા scarsના કારણે કેટલાક દર્દીઓ સામાજિક પ્રવૃત્તિઓથી દૂર રહેવા લાગે છે. તેથી તેને માત્ર cosmetic problem ગણવી યોગ્ય નથી.
જો બગલ, groin અથવા અન્ય skin-fold વિસ્તારમાં છ મહિનામાં વારંવાર પીડાદાયક ઊંડી ગાંઠો થઈ હોય, ગાંઠો એક જ જગ્યાએ ફરી આવતી હોય અથવા scars પડવા લાગ્યા હોય તો Dermatologistને બતાવવું યોગ્ય છે. શરૂઆતના તબક્કામાં diagnosis થવાથી disease progressionને નિયંત્રિત કરવા માટે યોગ્ય treatment plan બનાવી શકાય છે.