ચાલતી વખતે સંતુલન બગડે અને હાથનાં બટન બંધ કરવામાં મુશ્કેલી પડે છે? ગરદનની કરોડરજ્જુ પર દબાણ હોઈ શકે

વધતી ઉંમર સાથે ગરદનના મણકાં અને તેમની વચ્ચે આવેલી ડિસ્કમાં ફેરફારો થવા સામાન્ય છે. કેટલાક લોકોને આ ફેરફારોને કારણે ગરદનમાં દુખાવો અથવા જકડાણ થાય છે. પરંતુ જો તેની સાથે ચાલતી વખતે સંતુલન બગડવા લાગે, હાથની આંગળીઓથી નાનાં કામ કરવામાં મુશ્કેલી પડે અથવા હાથ-પગમાં નબળાઈ અનુભવાય તો તે માત્ર સામાન્ય ગરદનના દુખાવાની સમસ્યા ન પણ હોઈ શકે. કેટલાક દર્દીઓમાં આ લક્ષણો Degenerative Cervical Myelopathy સાથે જોડાયેલા હોઈ શકે છે.
આ સ્થિતિમાં ગરદનના ભાગે આવેલી Spinal Cord એટલે કે કરોડરજ્જુ પર દબાણ આવે છે. Spinal Cord મગજ અને શરીરના અન્ય ભાગો વચ્ચે સંદેશાઓ પહોંચાડવાનું મહત્વપૂર્ણ કામ કરે છે. જ્યારે તેના પર લાંબા સમય સુધી દબાણ રહે છે ત્યારે હાથ-પગની હલનચલન, સંવેદના અને સંતુલનને અસર થઈ શકે છે.
ગરદનના મણકાંની વચ્ચે આવેલી ડિસ્કમાં ઘસારો, હાડકાંની વધારાની વૃદ્ધિ અથવા spinal canal સાંકડી થવા જેવી સમસ્યાઓને કારણે આ દબાણ ઊભું થઈ શકે છે. આ ફેરફારો સામાન્ય રીતે ઉંમર વધવાની સાથે વધુ જોવા મળે છે, જોકે દરેક વ્યક્તિમાં ગંભીર સમસ્યા સર્જાય એવું નથી.
Cervical Myelopathyનું એક મહત્વપૂર્ણ લક્ષણ હાથની fine motor skillsમાં ઘટાડો છે. ઉદાહરણ તરીકે શર્ટનાં બટન બંધ કરવામાં મુશ્કેલી પડવી, પેન પકડવામાં અસ્વસ્થતા અનુભવવી, ચાવી ફેરવવામાં તકલીફ થવી અથવા નાની વસ્તુઓ હાથમાંથી વારંવાર પડી જવી જેવી ફરિયાદો જોવા મળી શકે છે.
કેટલાક દર્દીઓને હાથની આંગળીઓમાં સુન્નપણું અથવા અસામાન્ય સંવેદના થાય છે. જોકે માત્ર હાથમાં ઝણઝણાટી થવી એટલે Cervical Myelopathy જ છે એવું નથી. Carpal Tunnel Syndrome, Peripheral Neuropathy અને અન્ય neurological conditions પણ સમાન લક્ષણો આપી શકે છે.
આ સ્થિતિમાં ચાલવાની રીતમાં ફેરફાર થવો પણ મહત્વપૂર્ણ સંકેત છે. દર્દીને સીધી લાઇનમાં ચાલવામાં મુશ્કેલી પડી શકે છે, પગ ભારે લાગે અથવા ચાલતી વખતે સંતુલન બગડતું હોય તેવી લાગણી થઈ શકે છે. કેટલીક વખત વ્યક્તિને વારંવાર ઠોકર લાગવા લાગે છે.
Cervical Myelopathy ધરાવતા દરેક દર્દીને ગરદનમાં તીવ્ર દુખાવો થાય એવું જરૂરી નથી. કેટલાક દર્દીઓમાં મુખ્ય ફરિયાદ હાથની કુશળતા ઘટવી અથવા ચાલવામાં મુશ્કેલી પડવાની હોઈ શકે છે.
શરૂઆતના લક્ષણો ધીમે ધીમે વિકસતા હોવાથી ઘણા લોકો તેને સામાન્ય ઉંમર, થાક અથવા હાથની નબળાઈ સાથે જોડે છે. પરંતુ Spinal Cord પરનું દબાણ વધતું રહે તો neurological function વધુ અસરગ્રસ્ત થઈ શકે છે.
ડૉક્ટર દર્દીના લક્ષણો, ચાલવાની રીત, હાથ-પગની શક્તિ અને સંવેદનાનું મૂલ્યાંકન કરે છે. Reflexesમાં ફેરફાર, સ્નાયુઓમાં અસામાન્ય જકડાણ અથવા અન્ય neurological signs તપાસ દરમિયાન જોવા મળી શકે છે.
Cervical Myelopathyની શંકા હોય ત્યારે MRI મહત્વપૂર્ણ તપાસ છે. MRI દ્વારા ગરદનની Spinal Cord, ડિસ્ક અને આસપાસના tissueની સ્થિતિ જોઈ શકાય છે. Spinal Cord પર કેટલું દબાણ છે અને તેમાં કોઈ ફેરફાર થયો છે કે નહીં તે અંગે માહિતી મળે છે.
પરંતુ MRIમાં ગરદનના મણકાંમાં ઘસારો દેખાય એટલે દરેક વ્યક્તિને Myelopathy છે એવું નથી. Imagingના પરિણામો અને દર્દીના neurological symptoms બંનેને સાથે ધ્યાનમાં રાખીને નિદાન કરવામાં આવે છે.
સારવાર દર્દીની સ્થિતિ અને રોગની ગંભીરતા પર આધાર રાખે છે. કેટલાક હળવા અને સ્થિર કિસ્સામાં specialistની દેખરેખ હેઠળ monitoring તથા પસંદગીની rehabilitation પદ્ધતિઓ અપનાવવામાં આવી શકે છે. પરંતુ neurological symptoms વધતા હોય અથવા spinal cord compression નોંધપાત્ર હોય ત્યારે surgery અંગે વિચાર કરવો જરૂરી બની શકે છે.
Surgeryનો મુખ્ય હેતુ Spinal Cord પરનું દબાણ દૂર કરવો અને વધુ neurological deterioration અટકાવવાનો હોય છે. જોકે surgery પછી દરેક દર્દીની તમામ જૂની તકલીફો સંપૂર્ણપણે દૂર થઈ જશે એવી ખાતરી નથી.
આથી લક્ષણો વધુ ગંભીર બને તેની રાહ જોવાને બદલે સમયસર નિષ્ણાતની સલાહ લેવી મહત્વપૂર્ણ છે. Neurosurgeon અથવા spine specialist દર્દીની સ્થિતિ પ્રમાણે યોગ્ય સારવાર નક્કી કરી શકે છે.
ગરદનની કરોડરજ્જુ પર દબાણની શંકા હોય ત્યારે પોતાની રીતે ગરદનને જોરથી ખેંચવી, ઝટકા આપીને ફેરવવી અથવા aggressive neck manipulation કરાવવું જોખમી બની શકે છે. યોગ્ય diagnosis વગર આવી પદ્ધતિઓ અજમાવવી નહીં.
જો હાથ-પગની નબળાઈ ઝડપથી વધતી હોય, ચાલવામાં અચાનક ગંભીર મુશ્કેલી થાય અથવા પેશાબ-મળના નિયંત્રણમાં નવો ફેરફાર થાય તો તાત્કાલિક medical evaluation જરૂરી છે.
હાથની આંગળીઓથી નાનાં કામ કરવામાં મુશ્કેલી અને ચાલતી વખતે સંતુલન બગડવું સામાન્ય થાકનાં લક્ષણો હોઈ શકે છે, પરંતુ સતત વધતા આવા ફેરફારોને અવગણવા યોગ્ય નથી. Cervical Myelopathyનું વહેલું નિદાન Spinal Cordને વધુ નુકસાન થવાનું જોખમ ઘટાડવા માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.