જૂનાગઢમાં RTI વીક અંતર્ગત વિશેષ પરિસંવાદ, ‘માહિતી અધિકાર કાયદો અંકુશ માટે નહીં, પારદર્શિતા માટે છે’: નિખિલ ભટ્ટ

જૂનાગઢ તા.9
માહિતી અધિકાર અધિનિયમ-2005 અંગે સરકારી અધિકારીઓમાં વધુ સમજ અને જાગૃતિ કેળવવાના હેતુથી જૂનાગઢમાં આર.ટી.આઈ. વીક સેલિબ્રેશન અંતર્ગત વિશેષ પરિસંવાદનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. ગુજરાત માહિતી આયોગ, ગાંધીનગર દ્વારા જિલ્લા સેવા સદન, જૂનાગઢના સભાખંડ ખાતે વીડિયો કોન્ફરન્સના માધ્યમથી યોજાયેલા આ કાર્યક્રમમાં માહિતી અધિકાર કાયદાની વિવિધ જોગવાઈઓ, માહિતી આપવાની પ્રક્રિયા, અપીલ અને ફરિયાદ વચ્ચેનો તફાવત તેમજ કાયદાના અમલીકરણ દરમિયાન ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો અંગે વિસ્તૃત માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું હતું.
ગુજરાત માહિતી આયોગ દ્વારા દર વર્ષે આર.ટી.આઈ. વીકની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. આ ઉજવણીના ભાગરૂપે યોજાયેલા પરિસંવાદમાં રાજ્ય માહિતી આયોગના કમિશનર નિખિલ ભટ્ટ ગીર સોમનાથ જિલ્લામાંથી ઓનલાઇન જોડાયા હતા. તેમણે માહિતી અધિકાર અધિનિયમ-2005ના હેતુ, કાયદાકીય જોગવાઈઓ અને તેના વ્યવહારુ અમલીકરણ અંગે અધિકારીઓને માહિતગાર કર્યા હતા. ખાસ કરીને સરકારી કચેરીઓમાં માહિતી અધિકાર હેઠળ મળતી અરજીઓનો કાયદેસર અને યોગ્ય રીતે નિકાલ થાય તે માટે જરૂરી માર્ગદર્શન પૂરું પાડવામાં આવ્યું હતું.
પરિસંવાદ દરમિયાન રાજ્ય માહિતી આયોગના કમિશનર નિખિલ ભટ્ટે જણાવ્યું હતું કે માહિતી અધિકાર અધિનિયમનો મૂળ હેતુ સરકારી અધિકારીઓ કે કર્મચારીઓ ઉપર અંકુશ અથવા લગામ લાવવાનો નથી, પરંતુ સરકારી વહીવટમાં પારદર્શિતા અને જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે માહિતી અધિકાર કાયદાને વહીવટી કામગીરીમાં અવરોધરૂપ નહીં, પરંતુ પારદર્શક શાસન વ્યવસ્થાના મહત્ત્વપૂર્ણ સાધન તરીકે જોવો જોઈએ.
આ પ્રસંગે આર.ટી.આઈ. હેઠળ અરજી કરવાની પ્રક્રિયા અંગે વિગતવાર સમજ આપવામાં આવી હતી. કોઈ નાગરિક માહિતી મેળવવા માટે કેવી રીતે અરજી કરી શકે, કઈ પ્રકારની માહિતી માગી શકાય અને જાહેર સત્તામંડળ દ્વારા માહિતી આપતી વખતે કયા નિયમોનું પાલન કરવું જરૂરી છે તે અંગે માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું હતું. આ ઉપરાંત માહિતી અધિકાર હેઠળ કઈ વિગતો જાહેર કરી શકાય અને કઈ માહિતી કાયદાકીય જોગવાઈઓને આધારે જાહેર કરી શકાતી નથી તે મુદ્દે પણ વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
કમિશનર નિખિલ ભટ્ટે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે માહિતી અધિકાર અધિનિયમ હેઠળ માહિતી જે સ્વરૂપમાં ઉપલબ્ધ હોય તે જ સ્વરૂપમાં આપવાની હોય છે. જાહેર માહિતી અધિકારીઓએ ઉપલબ્ધ રેકોર્ડ અને કાયદાની જોગવાઈઓને ધ્યાનમાં રાખીને માહિતી પૂરી પાડવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરવી જોઈએ. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે માહિતી અધિકાર અધિનિયમ-2005 હેઠળ ભારતના નાગરિકોને જ માહિતી મેળવવાનો અધિકાર આપવામાં આવ્યો છે.
પરિસંવાદમાં માહિતી જાહેર કરવા સંબંધિત મર્યાદાઓ અંગે પણ અધિકારીઓને માહિતગાર કરવામાં આવ્યા હતા. ખાસ કરીને કાયદા હેઠળ કઈ માહિતી જાહેર કરવાથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે, વ્યક્તિગત અથવા સંવેદનશીલ માહિતી સંબંધિત જોગવાઈઓ શું છે અને કયા સંજોગોમાં માહિતી આપવાનો ઇનકાર કરી શકાય તે અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. આ બાબતો સમજાવવા માટે હાઈકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટના વિવિધ ચુકાદાઓના સંદર્ભ પણ રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા.
માહિતી અધિકાર અધિનિયમના અમલીકરણમાં અપીલ અને ફરિયાદ વચ્ચેનો તફાવત પણ પરિસંવાદનો મહત્ત્વપૂર્ણ વિષય રહ્યો હતો. માહિતી મેળવવા માટે કરેલી અરજીનો યોગ્ય નિકાલ ન થાય અથવા અરજદારને મળેલા જવાબ અંગે અસંતોષ હોય ત્યારે અપીલની પ્રક્રિયા કેવી રીતે હાથ ધરવામાં આવે છે તે અંગે સમજ આપવામાં આવી હતી. આ ઉપરાંત કયા સંજોગોમાં માહિતી આયોગ સમક્ષ ફરિયાદ કરી શકાય અને બંને પ્રક્રિયાઓમાં કાયદાકીય રીતે શું તફાવત છે તે અંગે પણ માર્ગદર્શન પૂરું પાડવામાં આવ્યું હતું.
આ સાથે માહિતી અધિકાર અધિનિયમ હેઠળની દંડની જોગવાઈઓ અંગે પણ વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. જાહેર માહિતી અધિકારીઓ દ્વારા કાયદાનું પાલન કરવામાં આવે, અરજીઓનો સમયમર્યાદામાં યોગ્ય નિકાલ થાય અને માહિતી આપવાની પ્રક્રિયામાં નિયમોનું ઉલ્લંઘન ન થાય તે માટે જરૂરી બાબતો સમજાવવામાં આવી હતી. કમિશનરે હાઈકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાઓનો ઉલ્લેખ કરીને કાયદાના વ્યવહારુ અમલીકરણ અંગે અધિકારીઓને માહિતગાર કર્યા હતા.
જૂનાગઢ જિલ્લા સેવા સદન ખાતે યોજાયેલા આ વીડિયો કોન્ફરન્સ આધારિત પરિસંવાદમાં જિલ્લા વિકાસ અધિકારી જયંતસિંહ રાઠૌર, જિલ્લા પોલીસ વડા સુબોધ ઓડેદરા, નિવાસી અધિક કલેક્ટર બી. એસ. બારડ અને પ્રાંત અધિકારી વૃષાલી કાંબલે સહિતના ઉચ્ચ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. આ ઉપરાંત જિલ્લા અને તાલુકા કક્ષાની વિવિધ સરકારી કચેરીઓના જાહેર માહિતી અધિકારીઓ તથા પ્રથમ અપીલ સત્તાધિકારીઓ પણ કાર્યક્રમમાં જોડાયા હતા.
પરિસંવાદ દરમિયાન ઉપસ્થિત અધિકારીઓને માહિતી અધિકાર અધિનિયમની જોગવાઈઓ અંગે માર્ગદર્શન મળ્યું હતું. સરકારી કચેરીઓમાં આર.ટી.આઈ. અરજીઓના નિકાલ દરમિયાન ઊભા થતા વિવિધ કાયદાકીય અને વહીવટી પ્રશ્નોને સમજવા માટે આ કાર્યક્રમ ઉપયોગી રહ્યો હતો.
આર.ટી.આઈ. વીક સેલિબ્રેશન અંતર્ગત યોજાયેલા આ વિશેષ પરિસંવાદ દ્વારા માહિતી અધિકાર કાયદાના યોગ્ય અમલીકરણ, નાગરિકોના માહિતી મેળવવાના અધિકાર અને સરકારી કામગીરીમાં પારદર્શિતા જાળવવાના મહત્ત્વ અંગે જાગૃતિ વધારવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. ગુજરાત માહિતી આયોગ દ્વારા આપવામાં આવેલા માર્ગદર્શનથી જિલ્લા અને તાલુકા કક્ષાના અધિકારીઓને માહિતી અધિકાર અધિનિયમ હેઠળની પોતાની જવાબદારીઓ અને કાયદાકીય પ્રક્રિયાઓ અંગે વધુ સ્પષ્ટતા મળી હતી.