દિવાળી પહેલાં કેન્દ્ર સરકારની મોટી ભેટ, 11.40 લાખ રેલવે કર્મચારીઓને 78 દિવસનું બોનસ; દિવ્યાંગ પેન્શનના નિયમોમાં પણ ફેરફાર

નવી દિલ્હી તા.14
નવરાત્રિના તહેવાર દરમિયાન કેન્દ્ર સરકારે રેલવે કર્મચારીઓ અને સામાજિક સહાયતા યોજનાઓના લાભાર્થીઓને અસર કરતા ત્રણ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો લીધા છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં મળેલી કેન્દ્રીય કેબિનેટની બેઠકમાં રેલવેના લાખો કર્મચારીઓને દિવાળી પહેલાં બોનસ આપવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત દિવ્યાંગ પેન્શનની પાત્રતાના નિયમોમાં ફેરફાર અને રાષ્ટ્રીય સામાજિક સહાયતા કાર્યક્રમનું નામ બદલવાનો પણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હોવાનું જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.
કેન્દ્રીય માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે કેબિનેટના નિર્ણયો અંગે માહિતી આપતાં જણાવ્યું હતું કે રેલવેના આશરે 11 લાખ 40 હજાર પાત્ર કર્મચારીઓને 78 દિવસનું પ્રોડક્ટિવિટી લિંક્ડ બોનસ આપવામાં આવશે. આ નિર્ણયના અમલ પાછળ કેન્દ્ર સરકારને આશરે રૂ.2,009 કરોડનો ખર્ચ થવાનો અંદાજ છે.
રેલવે કર્મચારીઓ માટે પ્રોડક્ટિવિટી લિંક્ડ બોનસ એટલે કે PLBની વ્યવસ્થા તેમની કામગીરી અને ઉત્પાદકતા સાથે જોડાયેલી છે. તહેવારો પહેલાં આ બોનસની જાહેરાત થતાં પાત્ર કર્મચારીઓને વધારાની આર્થિક સહાય મળશે. જોકે દરેક કર્મચારીને મળનારી ચોક્કસ રકમ લાગુ નિયમો અને પાત્રતાના આધારે નક્કી થશે.
અશ્વિની વૈષ્ણવે રેલવે કર્મચારીઓની કામગીરીની પ્રશંસા કરતાં જણાવ્યું હતું કે દેશની રેલવે વ્યવસ્થાને સતત કાર્યરત રાખવા માટે કર્મચારીઓ દિવસ-રાત પોતાની ફરજ બજાવે છે. તહેવારો દરમિયાન સામાન્ય લોકો પરિવાર સાથે ઉજવણી કરતા હોય છે ત્યારે પણ રેલવેના કર્મચારીઓ ટ્રેક, એન્જિન, વર્કશોપ અને અન્ય વિભાગોમાં કામગીરી કરતા રહે છે.
તેમણે જણાવ્યું હતું કે રેલવેની કામગીરીમાં જોડાયેલા કર્મચારીઓના આ યોગદાનને ધ્યાનમાં રાખીને બોનસ આપવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ નિર્ણયથી દેશભરના લાખો પાત્ર રેલવે કર્મચારીઓને લાભ મળશે.
કેબિનેટનો બીજો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય દિવ્યાંગ પેન્શન યોજનાના નિયમો સાથે જોડાયેલો છે. અત્યાર સુધી યોજનાનો લાભ મેળવવા માટે 80 ટકા દિવ્યાંગતા જરૂરી હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું હતું. હવે આ મર્યાદા ઘટાડીને 40 ટકા કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
આ ફેરફારથી 40 ટકા કે તેથી વધુ પ્રમાણિત દિવ્યાંગતા ધરાવતા વધુ લોકોને યોજનાની પાત્રતા મેળવવાનો માર્ગ ખુલશે. જોકે લાભ મેળવવા માટે આવક, સામાજિક અને અન્ય લાગુ શરતો પણ પૂરી કરવી જરૂરી રહેશે.
નવા નિર્ણયમાં દિવ્યાંગ પેન્શન માટેની ન્યૂનતમ ઉંમર અંગે પણ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. અગાઉની ઉંમર સંબંધિત મર્યાદાને બદલે જન્મથી જ પાત્રતા લાગુ કરવાની જોગવાઈ જાહેર કરવામાં આવી છે. આથી પાત્ર દિવ્યાંગ બાળકોને પણ યોજનાના દાયરામાં આવવાની તક મળી શકે છે.
જાહેર કરવામાં આવેલી વિગતો અનુસાર, દિવ્યાંગ પેન્શન યોજના હેઠળ 80 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના પાત્ર લાભાર્થીઓને દર મહિને રૂ.375ની સહાય આપવામાં આવશે. જ્યારે 80 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના પાત્ર લાભાર્થીઓ માટે માસિક સહાય રૂ.625 નક્કી કરવામાં આવી છે.
આ રકમ કેન્દ્ર સરકારની સહાય સાથે સંબંધિત છે. વિવિધ રાજ્યોમાં રાજ્ય સરકારો દ્વારા વધારાની સહાય આપવામાં આવતી હોય તો લાભાર્થીને મળતી કુલ પેન્શન રકમ અલગ હોઈ શકે છે.
દિવ્યાંગ પેન્શનના નવા નિયમોનો અમલ કેવી રીતે કરવામાં આવશે, કયા દસ્તાવેજો જરૂરી રહેશે અને હાલના તથા નવા લાભાર્થીઓને કઈ રીતે લાભ મળશે તે અંગેની વિગતવાર માર્ગદર્શિકા આગામી ત્રણ મહિનામાં જાહેર કરવામાં આવશે તેમ જણાવાયું છે.
દિવ્યાંગ પેન્શન માટેની મર્યાદામાં કરવામાં આવેલો ફેરફાર દિવ્યાંગજન અધિકાર અધિનિયમ, 2016ની જોગવાઈઓ સાથે જોડાયેલો છે. આ કાયદા હેઠળ 40 ટકા કે તેથી વધુ પ્રમાણિત દિવ્યાંગતાને બેન્ચમાર્ક દિવ્યાંગતા તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી છે.
કેબિનેટનો ત્રીજો નિર્ણય રાષ્ટ્રીય સામાજિક સહાયતા કાર્યક્રમ એટલે કે NSAPના નામમાં ફેરફાર કરવાનો છે. કેન્દ્ર સરકારે આ કાર્યક્રમનું નામ બદલીને ‘પ્રધાનમંત્રી સામાજિક સહાયતા યોજના’ રાખવાનો નિર્ણય લીધો હોવાનું જાહેર કર્યું છે.
આ ફેરફાર સાથે કાર્યક્રમ હેઠળ અમલમાં રહેલી વિવિધ પેન્શન અને સહાયતા યોજનાઓનાં નામ પણ બદલવામાં આવશે.
અહેવાલ મુજબ, ઇન્દિરા ગાંધી રાષ્ટ્રીય વૃદ્ધાવસ્થા પેન્શન યોજનાનું નામ ‘પ્રધાનમંત્રી વૃદ્ધાવસ્થા પેન્શન યોજના’ કરવામાં આવશે. જ્યારે ઇન્દિરા ગાંધી રાષ્ટ્રીય વિધવા પેન્શન યોજનાનું નામ ‘પ્રધાનમંત્રી વિધવા પેન્શન યોજના’ રાખવામાં આવશે.
તે જ રીતે ઇન્દિરા ગાંધી રાષ્ટ્રીય દિવ્યાંગ પેન્શન યોજના હવે ‘પ્રધાનમંત્રી દિવ્યાંગજન પેન્શન યોજના’ તરીકે ઓળખાશે. જ્યારે રાષ્ટ્રીય પરિવાર લાભ યોજનાનું નામ બદલીને ‘પ્રધાનમંત્રી પરિવાર લાભ યોજના’ કરવામાં આવશે.
રાષ્ટ્રીય સામાજિક સહાયતા કાર્યક્રમની શરૂઆત 15 ઓગસ્ટ, 1995ના રોજ કરવામાં આવી હતી. આ કાર્યક્રમનો મુખ્ય હેતુ આર્થિક રીતે નબળા પરિવારો, વૃદ્ધો, વિધવાઓ, દિવ્યાંગજનો અને મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં મુકાયેલા પાત્ર પરિવારોને આર્થિક સહાય પૂરી પાડવાનો છે.
આ કાર્યક્રમ ભારતના બંધારણના અનુચ્છેદ 41માં દર્શાવવામાં આવેલા રાજ્યના નીતિનિર્દેશક સિદ્ધાંતોની ભાવના સાથે જોડાયેલો છે. તેમાં જરૂરિયાતમંદ લોકોને જાહેર સહાય પૂરી પાડવાની જવાબદારી અંગે માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું છે.
કેન્દ્ર સરકારની આ યોજનાઓનો અમલ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની વ્યવસ્થાઓ મારફતે કરવામાં આવે છે. લાભાર્થીઓની ઓળખ, પાત્રતાની ચકાસણી અને સહાયની ચુકવણી માટે લાગુ વહીવટી પ્રક્રિયાઓનું પાલન કરવામાં આવે છે.
દિવ્યાંગ પેન્શનની મર્યાદા 80 ટકાથી ઘટાડીને 40 ટકા કરવાનો નિર્ણય ખાસ મહત્વ ધરાવે છે, કારણ કે તેનાથી અત્યાર સુધી દિવ્યાંગતાની ટકાવારીને કારણે યોજનાથી બહાર રહેલા કેટલાક લોકોને લાભ મળવાની શક્યતા ઊભી થશે.
જોકે નવા નિયમો હેઠળ કેટલા વધારાના લાભાર્થીઓનો સમાવેશ થશે અને સુધારેલી વ્યવસ્થા કઈ તારીખથી અમલમાં આવશે તે અંગે વિગતવાર સત્તાવાર માર્ગદર્શિકા જાહેર થયા બાદ જ સંપૂર્ણ ચિત્ર સ્પષ્ટ થશે.
આમ દિવાળી પહેલાં કેન્દ્ર સરકારે એક તરફ રેલવેના આશરે 11.40 લાખ કર્મચારીઓ માટે 78 દિવસના બોનસને મંજૂરી આપી છે, તો બીજી તરફ દિવ્યાંગ પેન્શનની પાત્રતા વિસ્તૃત કરવા અને સામાજિક સહાયતા યોજનાઓનાં નામ બદલવાના નિર્ણયો જાહેર કર્યા છે. આગામી સમયમાં આ નિર્ણયોના અમલીકરણ માટે બહાર પડનારા સત્તાવાર આદેશો અને માર્ગદર્શિકા મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
તાજા અહેવાલોની તપાસમાં એક વધુ મહત્વપૂર્ણ વિગત સામે આવી છે. કેન્દ્ર સરકારે રાષ્ટ્રીય સામાજિક સહાયતા કાર્યક્રમને 2026-27થી 2030-31 સુધી પાંચ વર્ષ ચાલુ રાખવા માટે રૂ.53,428 કરોડ મંજૂર કર્યા છે. આ કાર્યક્રમ હેઠળ દેશનાં તમામ 36 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં આશરે 3.20 કરોડ લાભાર્થીઓ આવરી લેવાશે. આ વિગતો પણ ઉપરની ન્યૂઝ સ્ક્રિપ્ટમાં સામેલ કરવા જેવી છે. 
રેલવે કર્મચારીઓના બોનસ માટે કુલ ખર્ચ રૂ.2,009.61 કરોડ અને પાત્ર કર્મચારીદીઠ મહત્તમ બોનસ રૂ.17,951 સુધી હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.