કોઈ ખાસ તકલીફ વગર ધીમે ધીમે દૃષ્ટિ ઘટી શકે છે! ગ્લુકોમાને કેમ કહેવાય છે આંખનો ‘સાયલન્ટ’ ખતરો?

આંખમાં દુખાવો નથી, લાલાશ નથી અને રોજિંદું કામ પણ સામાન્ય રીતે થઈ રહ્યું છે, છતાં આંખની અંદર ધીમે ધીમે એવી સમસ્યા વિકસી શકે છે જે સમય જતાં દૃષ્ટિને કાયમી અસર પહોંચાડી શકે છે. આવી ગંભીર આંખની બીમારીઓમાં ગ્લુકોમાનો સમાવેશ થાય છે.
ગ્લુકોમા આંખના રોગોનો એક સમૂહ છે જેમાં આંખથી મગજ સુધી દૃશ્ય માહિતી પહોંચાડતી ઓપ્ટિક નર્વને નુકસાન થાય છે. આંખની અંદરનું દબાણ એટલે કે ઇન્ટ્રાઓક્યુલર પ્રેશર ઘણા પ્રકારના ગ્લુકોમામાં મહત્વપૂર્ણ પરિબળ હોય છે, પરંતુ માત્ર આંખનું દબાણ વધારે હોય એટલે જ ગ્લુકોમા થાય એવું નથી. કેટલાક લોકોને સામાન્ય ગણાતા દબાણમાં પણ ઓપ્ટિક નર્વને નુકસાન થઈ શકે છે.
સામાન્ય રીતે જોવા મળતા Open-angle Glaucomaમાં શરૂઆતના તબક્કામાં વ્યક્તિને કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણ અનુભવાતું નથી. દૃષ્ટિમાં થતો ફેરફાર એટલો ધીમો હોઈ શકે છે કે વ્યક્તિને તેની જાણ મોડેથી થાય. સમય જતાં ખાસ કરીને બાજુની દૃષ્ટિ એટલે કે peripheral vision પર અસર થઈ શકે છે.
આ કારણથી માત્ર 'મને સ્પષ્ટ દેખાય છે એટલે આંખ સંપૂર્ણ સ્વસ્થ છે' એવું માનવું યોગ્ય નથી. નિયમિત આંખની તપાસ દરમિયાન આંખનું દબાણ, ઓપ્ટિક નર્વ અને જરૂરિયાત મુજબ visual field સહિતની તપાસથી ગ્લુકોમાના સંકેતો શોધવામાં મદદ મળે છે.
ઉંમર વધવાની સાથે ગ્લુકોમાનું જોખમ વધી શકે છે. પરિવારના નજીકના સભ્યને ગ્લુકોમા હોય, આંખની કેટલીક અગાઉની સમસ્યાઓ હોય અથવા અન્ય ચોક્કસ જોખમી પરિબળો હોય તો આંખના નિષ્ણાત વ્યક્તિગત સ્થિતિ અનુસાર વધુ નિયમિત તપાસની સલાહ આપી શકે છે.
ગ્લુકોમાથી ઓપ્ટિક નર્વને થઈ ગયેલું નુકસાન સામાન્ય રીતે પાછું સંપૂર્ણપણે સુધારી શકાતું નથી. તેથી સારવારનો મુખ્ય હેતુ વધુ નુકસાન થતું અટકાવવો અથવા તેની ગતિ ધીમી કરવો હોય છે. દર્દીની સ્થિતિ અનુસાર ડૉક્ટર આઇ ડ્રોપ, લેસર અથવા સર્જરી જેવા વિકલ્પ પસંદ કરી શકે છે.
ગ્લુકોમાની દવા આપવામાં આવી હોય તો લક્ષણ ન હોવા છતાં તેને ડૉક્ટરની સલાહ વગર બંધ કરવી યોગ્ય નથી. વ્યક્તિને દૃષ્ટિ સામાન્ય લાગતી હોવા છતાં આંખની અંદર રોગની પ્રક્રિયા ચાલુ હોઈ શકે છે. નિયમિત ફોલોઅપ પણ એટલો જ મહત્વપૂર્ણ છે.
ગ્લુકોમાનો એક ઓછો સામાન્ય પરંતુ તાત્કાલિક સારવાર માંગતો પ્રકાર પણ છે, જેમાં આંખનું દબાણ ઝડપથી વધી શકે છે. અચાનક આંખમાં તીવ્ર દુખાવો, આંખ લાલ થવી, ધૂંધળું દેખાવું, પ્રકાશની આસપાસ રંગીન વલયો દેખાવા, માથાનો દુખાવો, ઊબકા કે ઊલટી થાય તો તાત્કાલિક આંખના નિષ્ણાત અથવા ઇમરજન્સી સારવાર લેવી જરૂરી છે.
આંખની ઘણી સમસ્યાઓ શરૂઆતમાં લક્ષણ આપે છે, પરંતુ ગ્લુકોમાની ખાસ મુશ્કેલી એ છે કે તેનો સામાન્ય પ્રકાર લાંબા સમય સુધી શાંતિથી આગળ વધી શકે છે. તેથી માત્ર તકલીફ થાય ત્યારે જ Eye Check-up કરાવવાને બદલે ઉંમર અને વ્યક્તિગત જોખમ પ્રમાણે નિયમિત આંખની તપાસ કરાવવી દૃષ્ટિની સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.