ચહેરો અચાનક વાંકો થાય કે હાથમાં નબળાઈ આવે? સ્ટ્રોકમાં દરેક મિનિટ મહત્વપૂર્ણ
ચહેરાની એક બાજુ ઢળી જવી, એક હાથમાં અચાનક નબળાઈ અને બોલવામાં તકલીફ જેવા લક્ષણો દેખાય તો રાહ જોયા વગર ઇમરજન્સી સારવાર લેવી જરૂરી
saurashtrabhoomi 
કોઈ વ્યક્તિ સામાન્ય રીતે વાત કરતી હોય અને અચાનક તેના ચહેરાની એક બાજુ ઢળી જાય, એક હાથમાં નબળાઈ અનુભવાય અથવા શબ્દો સ્પષ્ટ બોલવામાં મુશ્કેલી થવા લાગે તો તેને માત્ર થાક કે નબળાઈ સમજીને અવગણવું જોખમી બની શકે છે. આ લક્ષણો સ્ટ્રોક સાથે જોડાયેલા હોઈ શકે છે અને આવી સ્થિતિમાં સારવાર માટેનો સમય અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હોય છે.
સ્ટ્રોક ત્યારે થાય છે જ્યારે મગજના કોઈ ભાગ સુધી લોહીનો પુરવઠો અટકી જાય અથવા મગજની રક્તવાહિનીમાંથી રક્તસ્ત્રાવ થાય. મગજના કોષોને સતત ઓક્સિજન અને પોષક તત્ત્વોની જરૂર હોય છે. લોહીનો પુરવઠો ખોરવાતાં મગજના અસરગ્રસ્ત ભાગની કામગીરી ઝડપથી પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
સ્ટ્રોકના મુખ્ય સંકેતો યાદ રાખવા માટે FAST પદ્ધતિ ઉપયોગી છે. તેમાં 'F' એટલે Face—વ્યક્તિને સ્મિત કરવા કહીએ ત્યારે ચહેરાની એક બાજુ ઢળી રહી છે કે નહીં તે જોવું. 'A' એટલે Arms—બંને હાથ ઊંચા કરવા કહેતાં એક હાથ નીચે સરકી જાય કે નબળો લાગે છે કે નહીં. 'S' એટલે Speech—વાત અસ્પષ્ટ થાય છે કે સામાન્ય વાક્ય બોલવામાં મુશ્કેલી પડે છે કે નહીં. 'T' એટલે Time—આવા કોઈપણ સંકેત દેખાય તો તરત ઇમરજન્સી તબીબી મદદ મેળવવાનો સમય.
સ્ટ્રોકમાં અન્ય લક્ષણો પણ થઈ શકે છે. શરીરની એક બાજુ અચાનક સુન્નપણું અથવા નબળાઈ, અચાનક દૃષ્ટિમાં ફેરફાર, ચાલવામાં મુશ્કેલી, સંતુલન બગડવું અથવા કોઈ સ્પષ્ટ કારણ વગર અચાનક ખૂબ તીવ્ર માથાનો દુખાવો પણ ચેતવણીના સંકેતો હોઈ શકે છે.
કેટલીક વખત આવા લક્ષણો થોડા સમય પછી પોતાની રીતે ગાયબ થઈ જાય છે. તેને કારણે વ્યક્તિ સારવાર લેવાનું ટાળી શકે છે. પરંતુ થોડા સમય માટે થતા સ્ટ્રોક જેવા લક્ષણો TIA એટલે કે Transient Ischemic Attack સાથે જોડાયેલા હોઈ શકે છે. તેને પણ અવગણવું યોગ્ય નથી, કારણ કે તે ભવિષ્યમાં મોટા સ્ટ્રોકના જોખમની ચેતવણી હોઈ શકે છે.
સ્ટ્રોકની શંકા થાય ત્યારે વ્યક્તિને પોતાની રીતે દવા આપવી યોગ્ય નથી. ખાસ કરીને દરેક સ્ટ્રોક લોહીની ગાંઠને કારણે જ થતો નથી; કેટલાક સ્ટ્રોક મગજમાં રક્તસ્ત્રાવને કારણે થાય છે. હોસ્પિટલમાં બ્રેઇન ઇમેજિંગ સહિતની તપાસથી સ્ટ્રોકનો પ્રકાર જાણી યોગ્ય સારવાર નક્કી કરવામાં આવે છે.
લક્ષણો કયા સમયે શરૂ થયા તેની શક્ય તેટલી ચોક્કસ નોંધ રાખવી મહત્વપૂર્ણ છે. કેટલીક સારવાર માટે લક્ષણ શરૂ થયાનો સમય નિર્ણય લેવામાં ઉપયોગી બને છે. જો વ્યક્તિ ઊંઘમાંથી જ લક્ષણો સાથે જાગી હોય તો છેલ્લે ક્યારે તે સંપૂર્ણ સામાન્ય હતી તેની માહિતી પણ તબીબી ટીમ માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
હાઈ બ્લડ પ્રેશર, ડાયાબિટીસ, ધૂમ્રપાન, હૃદયની કેટલીક બીમારીઓ અને વધેલું કોલેસ્ટ્રોલ સહિત અનેક પરિબળો સ્ટ્રોકના જોખમ સાથે જોડાયેલા છે. આવા જોખમી પરિબળોનું યોગ્ય નિયંત્રણ લાંબા ગાળે મહત્વપૂર્ણ છે.
સ્ટ્રોકમાં સૌથી મોટી ભૂલ લક્ષણો પોતાની રીતે ઠીક થાય છે કે નહીં તે જોવા માટે ઘરે રાહ જોવાની છે. ચહેરો વાંકો થવો, એક હાથ અચાનક નબળો પડવો અથવા બોલવામાં તકલીફ શરૂ થાય તો સમય ગુમાવ્યા વગર ઇમરજન્સી સારવાર મેળવવી જોઈએ. સ્ટ્રોકમાં ઝડપી ઓળખ અને સમયસર સારવાર જીવન બચાવવા ઉપરાંત લાંબા ગાળાની અશક્તતાનું જોખમ ઘટાડવામાં પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
){kind=small}