હાથ વારંવાર ધ્રૂજે છે? દરેક Tremorને માત્ર નબળાઈ કે ઉંમરની અસર માનવી યોગ્ય નથી
કપ પકડતી વખતે, લખતી વખતે કે આરામની સ્થિતિમાં હાથમાં થતી અનિયંત્રિત ધ્રૂજારીના અનેક કારણો હોઈ શકે છે; Tremorના પ્રકાર અને અન્ય લક્ષણો પ્રમાણે તબીબી તપાસ જરૂરી બની શકે
saurashtrabhoomi 
ક્યારેક ગભરાટ, ભારે થાક અથવા વધુ caffeine લીધા પછી હાથ થોડો ધ્રૂજતો અનુભવાય તે શક્ય છે. પરંતુ હાથમાં વારંવાર કંપન થવા લાગે, લખવામાં મુશ્કેલી પડે અથવા કપ-ચમચી જેવી વસ્તુ પકડતી વખતે હાથનું ધ્રૂજવું રોજિંદા જીવનને અસર કરવા લાગે તો તેને માત્ર શરીરની નબળાઈ કે વધતી ઉંમરનું પરિણામ માનવું યોગ્ય નથી.
શરીરના કોઈ ભાગમાં પોતાની ઇચ્છા વગર વારંવાર થતી લયબદ્ધ ધ્રૂજારીને Tremor કહેવામાં આવે છે. તે હાથમાં વધુ સ્પષ્ટ દેખાઈ શકે છે, પરંતુ માથું, અવાજ અથવા શરીરના અન્ય ભાગોને પણ અસર કરી શકે છે. Tremor પોતે એક લક્ષણ છે અને તેની પાછળ અલગ અલગ કારણો હોઈ શકે છે.
કેટલાક લોકોમાં હાથ કોઈ કામ કરતી વખતે વધારે ધ્રૂજે છે. ઉદાહરણ તરીકે કપ પકડવો, લખવું અથવા ચમચીથી ખાવું જેવી કામગીરી દરમિયાન Tremor સ્પષ્ટ થઈ શકે છે. Essential Tremor નામની સ્થિતિમાં આ પ્રકારનું કંપન જોવા મળી શકે છે અને કેટલીક વખત પરિવારના અન્ય સભ્યોમાં પણ આવી સમસ્યા હોવાનો ઇતિહાસ મળે છે.
બીજી તરફ કેટલાક પ્રકારના Tremor આરામ કરતી વખતે વધુ સ્પષ્ટ હોઈ શકે છે. Parkinson’s disease સહિતની neurological conditionsમાં Tremor જોવા મળી શકે છે, પરંતુ માત્ર હાથ ધ્રૂજવાના આધારે Parkinson’sનું નિદાન કરી શકાય નહીં. તેની સાથે શરીરની હલનચલનમાં ધીમાપો, સ્નાયુઓમાં જકડાશ અને સંતુલનમાં ફેરફાર જેવા અન્ય લક્ષણોનું મૂલ્યાંકન પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
કેટલીક દવાઓ, વધુ caffeine, ઊંઘની અછત, તણાવ અને ચોક્કસ metabolic અથવા hormonal સમસ્યાઓ પણ Tremor વધારી શકે છે. તેથી હાથ ધ્રૂજે એટલે સીધું neurological disease છે એવું માનવું પણ યોગ્ય નથી.
તબીબી તપાસ દરમિયાન ડૉક્ટર Tremor આરામ દરમિયાન થાય છે કે કોઈ કાર્ય કરતી વખતે, એક હાથમાં છે કે બંનેમાં અને કેટલા સમયથી છે તેની માહિતી મેળવી શકે છે. દર્દી કઈ દવાઓ લે છે અને અન્ય neurological લક્ષણો છે કે નહીં તેની તપાસ પણ કરવામાં આવે છે.
જરૂરિયાત પ્રમાણે thyroid function અથવા અન્ય blood tests કરવામાં આવી શકે છે. Neurological examination દ્વારા હાથની શક્તિ, coordination, reflexes, ચાલ અને અન્ય બાબતોનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે. દરેક Tremor માટે brain scan જરૂરી હોય એવું નથી.
સારવાર Tremorના મૂળ કારણ પર આધારિત છે. જો કોઈ દવા જવાબદાર હોય તો ડૉક્ટર તેની સમીક્ષા કરી શકે છે. Essential Tremor રોજિંદા જીવનને નોંધપાત્ર અસર કરતો હોય તો કેટલાક દર્દીઓમાં ચોક્કસ દવાઓ ઉપયોગી બની શકે છે. ગંભીર સ્થિતિમાં specialist અન્ય સારવાર વિકલ્પો અંગે વિચાર કરી શકે છે.
પોતાની રીતે neurological દવા શરૂ કરવી યોગ્ય નથી. એ જ રીતે માત્ર હાથ ધ્રૂજે છે એટલે Parkinson’s હોવાનો ડર રાખવો પણ જરૂરી નથી. Tremorના ઘણા સંભવિત કારણો હોય છે અને યોગ્ય નિદાન માટે તેની પેટર્ન સમજવી જરૂરી છે.
જો Tremor અચાનક શરૂ થયો હોય અને તેની સાથે ચહેરો વાંકો થવો, હાથ-પગમાં અચાનક નબળાઈ, બોલવામાં તકલીફ, ગંભીર માથાનો દુખાવો અથવા સંતુલન અચાનક બગડવું જેવા લક્ષણો હોય તો તાત્કાલિક ઇમરજન્સી સારવાર જરૂરી છે.
હાથની ધ્રૂજારી ધીમે ધીમે વધતી હોય અથવા લખવા, ખાવા અને રોજિંદા કામને અસર કરતી હોય તો Neurologist અથવા યોગ્ય તબીબની તપાસ કરાવવી ઉપયોગી છે. Tremorનું કારણ સમયસર ઓળખવાથી બિનજરૂરી ચિંતા ટાળી શકાય છે અને જરૂર હોય ત્યારે યોગ્ય સારવાર શરૂ કરી શકાય છે.
)
