માસિક દરમિયાન અસહ્ય દુખાવો થાય છે? દરેક Period Painને સામાન્ય માનવું યોગ્ય નથી
તીવ્ર પેલ્વિક પેઇન, માસિક દરમિયાન વધતો દુખાવો અને કેટલીક મહિલાઓમાં ગર્ભધારણમાં મુશ્કેલી Endometriosis સાથે જોડાયેલી હોઈ શકે છે; લાંબા સમયથી તકલીફ હોય તો ગાયનેકોલોજિસ્ટની તપાસ જરૂરી
saurashtrabhoomi 
માસિક દરમિયાન પેટના નીચેના ભાગમાં દુખાવો અથવા ખેંચાણ ઘણી મહિલાઓ અનુભવે છે. હળવો કે થોડા સમય માટે રહેતો દુખાવો સામાન્ય હોઈ શકે છે, પરંતુ દર મહિને એટલો તીવ્ર દુખાવો થાય કે રોજિંદું કામ, અભ્યાસ કે નોકરી કરવી મુશ્કેલ બની જાય તો તેને માત્ર 'Period Pain તો થાય જ' કહીને વર્ષો સુધી અવગણવું યોગ્ય નથી. કેટલાક કિસ્સામાં આવા લક્ષણો Endometriosis સાથે જોડાયેલા હોઈ શકે છે.
Endometriosis એવી સ્થિતિ છે જેમાં ગર્ભાશયની અંદરની સપાટી જેવા tissue સાથે મળતું આવતું tissue ગર્ભાશયની બહારના ભાગોમાં વધે છે. તે ovaries, fallopian tubes અને pelvisના અન્ય ભાગોની આસપાસ જોવા મળી શકે છે. આ tissue શરીરના inflammatory responseને પ્રેરિત કરી શકે છે અને સમય જતાં દુખાવો તથા scar tissue જેવી સમસ્યાઓ સર્જી શકે છે.
Endometriosisનું સૌથી જાણીતું લક્ષણ માસિક દરમિયાન થતો તીવ્ર દુખાવો છે. કેટલીક મહિલાઓમાં માસિક શરૂ થવાના થોડા દિવસ પહેલાં જ પેલ્વિક વિસ્તારમાં દુખાવો શરૂ થઈ શકે છે અને માસિક દરમિયાન વધી શકે છે. પરંતુ દરેક દર્દીમાં લક્ષણો એકસરખાં હોતા નથી.
કેટલીક મહિલાઓને માસિક સિવાયના દિવસોમાં પણ પેટના નીચેના ભાગમાં અથવા pelvisમાં લાંબા સમયનો દુખાવો થઈ શકે છે. સંભોગ દરમિયાન અથવા પછી ઊંડો દુખાવો, માસિક દરમિયાન મળત્યાગ કે પેશાબ કરતી વખતે દુખાવો જેવા લક્ષણો પણ કેટલાક કિસ્સામાં જોવા મળી શકે છે.
Endometriosis અને fertility વચ્ચે પણ સંબંધ હોઈ શકે છે. કેટલીક મહિલાઓમાં ગર્ભધારણમાં મુશ્કેલીની તપાસ દરમિયાન Endometriosisની જાણ થાય છે. જોકે Endometriosis હોય એટલે ગર્ભધારણ શક્ય નથી એવું નથી. તેની અસર દરેક વ્યક્તિમાં અલગ હોઈ શકે છે.
દુખાવાની તીવ્રતા પરથી બીમારી કેટલી ફેલાયેલી છે તેનો સીધો અંદાજ લગાવી શકાતો નથી. કોઈ મહિલામાં ઓછા Endometriosis સાથે પણ ઘણો દુખાવો હોઈ શકે છે, જ્યારે અન્યમાં વધુ વ્યાપ હોવા છતાં તુલનાત્મક રીતે ઓછાં લક્ષણો હોઈ શકે છે.
Endometriosisનું નિદાન માત્ર એક લક્ષણ પરથી થતું નથી. ગાયનેકોલોજિસ્ટ દર્દીની menstrual history અને અન્ય લક્ષણો જાણ્યા બાદ તપાસ કરી શકે છે. જરૂરિયાત પ્રમાણે ultrasound અથવા MRI જેવી imaging ઉપયોગી થઈ શકે છે. કેટલાક કિસ્સામાં ચોક્કસ નિદાન અને સારવાર માટે laparoscopy અંગે વિચાર કરવામાં આવે છે.
સારવાર મહિલાની ઉંમર, લક્ષણોની તીવ્રતા અને ભવિષ્યમાં ગર્ભધારણની યોજના સહિતના પરિબળો પર આધાર રાખે છે. દુખાવો નિયંત્રિત કરવા માટે કેટલીક દવાઓ, hormonal treatment અથવા પસંદગીના દર્દીઓમાં surgery જેવા વિકલ્પો હોઈ શકે છે. એક જ સારવાર દરેક દર્દી માટે યોગ્ય નથી.
માસિકના દુખાવા માટે પોતાની રીતે લાંબા સમય સુધી painkiller લેતા રહેવાને બદલે જો દુખાવો સતત વધતો હોય અથવા જીવનની સામાન્ય પ્રવૃત્તિમાં અવરોધ ઊભો કરતો હોય તો તેનું કારણ શોધવું વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.
ખાસ કરીને અચાનક અત્યંત ગંભીર પેટ કે પેલ્વિક દુખાવો, બેભાન થવા જેવી સ્થિતિ, ખૂબ વધારે bleeding અથવા ગર્ભાવસ્થાની શક્યતા સાથે ગંભીર દુખાવો થાય તો તેને માત્ર Endometriosis માનીને રાહ ન જોવી જોઈએ અને તાત્કાલિક તબીબી મૂલ્યાંકન કરાવવું જરૂરી છે.
માસિકનો દુખાવો સામાન્ય હોઈ શકે છે, પરંતુ અસહ્ય અને વારંવાર થતો દુખાવો સામાન્ય જીવનનો અનિવાર્ય ભાગ નથી. લાંબા સમયથી આવી સમસ્યા હોય તો સમયસર ગાયનેકોલોજિસ્ટની સલાહ લેવાથી કારણની ઓળખ અને યોગ્ય સારવાર કરવામાં મદદ મળી શકે છે.
