અંડકોષમાં અચાનક અસહ્ય દુખાવો થાય તો રાહ ન જુઓ, Testicular Torsion ઇમરજન્સી હોઈ શકે

અંડકોષમાં અચાનક શરૂ થતો તીવ્ર દુખાવો એવી સમસ્યા છે જેના વિશે ઘણા કિશોરો અને પુરુષો સંકોચને કારણે તરત વાત કરતા નથી. કેટલાક લોકો દુખાવો પોતાની રીતે ઓછો થઈ જશે એવું માનીને કલાકો સુધી રાહ પણ જુએ છે. પરંતુ અંડકોષની એક બાજુ અચાનક અસહ્ય દુખાવો શરૂ થાય અને સાથે સોજો આવે તો Testicular Torsion જેવી તાત્કાલિક સારવાર માંગતી સ્થિતિની શક્યતા ધ્યાનમાં લેવી જરૂરી છે.
Testicular Torsion ત્યારે થાય છે જ્યારે અંડકોષને લોહી પહોંચાડતી spermatic cord વળી જાય છે. તેના કારણે અંડકોષ સુધી પહોંચતો blood flow ઘટી શકે છે અથવા સંપૂર્ણ બંધ થઈ શકે છે. લાંબા સમય સુધી પૂરતું લોહી ન મળે તો tissueને કાયમી નુકસાન થઈ શકે છે.
આ સ્થિતિ ખાસ કરીને કિશોરાવસ્થા અને યુવાન વયમાં વધુ જોવા મળી શકે છે, પરંતુ તે કોઈપણ ઉંમરે થઈ શકે છે. કેટલાક કિસ્સામાં કોઈ સ્પષ્ટ ઈજા વગર પણ અચાનક Torsion થઈ શકે છે.
મુખ્ય લક્ષણ સામાન્ય રીતે અંડકોષની એક બાજુ અચાનક શરૂ થતો તીવ્ર દુખાવો છે. તેની સાથે scrotumમાં સોજો આવી શકે છે. કેટલાક દર્દીઓને પેટમાં દુખાવો, ઊબકા અથવા ઉલટી પણ થઈ શકે છે.
કેટલાક કિસ્સામાં અસરગ્રસ્ત અંડકોષ સામાન્ય કરતાં ઉપરની તરફ ખેંચાયેલો દેખાઈ શકે છે અથવા તેની સ્થિતિ બદલાયેલી લાગી શકે છે. પરંતુ ઘરે તેની તપાસ કરીને Torsion છે કે નહીં તે નક્કી કરવાનો પ્રયાસ કરવો યોગ્ય નથી.
અંડકોષમાં દુખાવાના બીજા પણ ઘણા કારણો છે. Infection, ઈજા, hernia અને અન્ય સ્થિતિઓમાં પણ દુખાવો થઈ શકે છે. પરંતુ Testicular Torsionમાં સમય અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હોવાથી અચાનક અને ગંભીર દુખાવામાં પહેલા આ emergency conditionને ઝડપથી rule out કરવી જરૂરી બને છે.
Hospitalમાં doctor physical examination કરી શકે છે અને જરૂરિયાત પ્રમાણે Doppler ultrasound દ્વારા અંડકોષમાં blood flowનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવી શકે છે. જોકે Torsionની ખૂબ મજબૂત શંકા હોય ત્યારે જરૂરી સારવારમાં બિનજરૂરી વિલંબ ન થાય તે મહત્વપૂર્ણ છે.
Testicular Torsionની મુખ્ય સારવાર સામાન્ય રીતે તાત્કાલિક surgery છે. સર્જરી દરમિયાન વળી ગયેલી spermatic cordને સીધી કરવામાં આવે છે અને અંડકોષમાં blood supply પુનઃસ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ થાય છે. ફરી Torsion થવાનું જોખમ ઘટાડવા અંડકોષને યોગ્ય સ્થાને સ્થિર કરવાની પ્રક્રિયા પણ કરવામાં આવી શકે છે.
આ સ્થિતિમાં સારવાર જેટલી વહેલી મળે તેટલી અંડકોષ બચાવવાની શક્યતા સામાન્ય રીતે વધુ રહે છે. સમય પસાર થવા સાથે tissue damageનું જોખમ વધી શકે છે. તેથી ચોક્કસ કેટલા કલાક રાહ જોઈ શકાય તેની ગણતરી કરીને ઘરે બેસવું યોગ્ય નથી—લક્ષણો શરૂ થતાં જ emergency evaluation જરૂરી છે.
કેટલાક લોકોને અગાઉ અચાનક અંડકોષમાં દુખાવો થયો હોય અને થોડા સમય પછી પોતાની રીતે સંપૂર્ણ બંધ થઈ ગયો હોય છે. આવી ઘટના પણ અવગણવી યોગ્ય નથી, કારણ કે ક્યારેક અંડકોષ થોડા સમય માટે વળી અને ફરી સીધો થઈ શકે છે. આવા લક્ષણો થયા હોય તો પણ Urologistની સલાહ જરૂરી બની શકે છે.
દુખાવો ઓછો કરવા માટે painkiller લઈને રાહ જોવી અથવા ગરમ-ઠંડો શેક કરીને કલાકો પસાર કરવાથી જરૂરી સારવાર મોડું પડી શકે છે. ખાસ કરીને કિશોરોમાં માતા-પિતાએ પણ અંડકોષના અચાનક દુખાવાની ફરિયાદને સંકોચનો વિષય ન બનાવી તેને તાત્કાલિક medical emergency તરીકે લેવી જોઈએ.
અંડકોષમાં દરેક દુખાવો Testicular Torsion નથી, પરંતુ Torsionને ઘરે ઓળખીને સુરક્ષિત રીતે નકારી શકાય તેમ નથી. અચાનક એક બાજુ અસહ્ય દુખાવો, સોજો, ઊબકા કે ઉલટી થાય તો નજીકની ઇમરજન્સી હોસ્પિટલમાં ઝડપથી પહોંચવું સૌથી મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.