ફેટી લિવર શરૂઆતમાં કોઈ તકલીફ આપ્યા વગર વધી શકે છે, જાણો શા માટે સમયસર ધ્યાન જરૂરી

લિવર આપણા શરીરનું મહત્વપૂર્ણ અંગ છે. પોષક તત્ત્વોની પ્રક્રિયા, શરીરમાંથી વિવિધ હાનિકારક પદાર્થોને દૂર કરવામાં સહાય અને અનેક જરૂરી પદાર્થોના નિર્માણ સહિતની પ્રક્રિયાઓમાં તેની ભૂમિકા છે. લિવરમાં સામાન્ય કરતાં વધુ ચરબી જમા થવા લાગે ત્યારે ફેટી લિવરની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે. સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે શરૂઆતના તબક્કામાં ઘણા લોકોને કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણ અનુભવાતું નથી.
આજના તબીબી વર્ગીકરણમાં મેટાબોલિક પરિબળો સાથે જોડાયેલા ફેટી લિવરને MASLD એટલે કે Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. વધુ વજન, ખાસ કરીને પેટના ભાગમાં વધુ ચરબી, ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસ, કોલેસ્ટ્રોલ અથવા ટ્રાઇગ્લિસરાઇડમાં ગડબડ અને અન્ય મેટાબોલિક પરિબળો તેની સાથે જોડાયેલા હોઈ શકે છે.
ફેટી લિવર ધરાવતા ઘણા લોકોને કોઈ લક્ષણ હોતું નથી. કેટલાક લોકોને થાક અથવા પેટના જમણા ઉપરના ભાગમાં હળવી અસ્વસ્થતા થઈ શકે છે, પરંતુ આ લક્ષણો માત્ર ફેટી લિવરને કારણે જ થાય એવું જરૂરી નથી. ઘણી વખત અન્ય કારણસર કરવામાં આવેલી બ્લડ ટેસ્ટ અથવા પેટની ઇમેજિંગ તપાસ દરમિયાન ફેટી લિવરની જાણ થાય છે.
લિવરમાં ચરબી હોવી અને ગંભીર લિવર ડેમેજ થવું એક જ બાબત નથી. ઘણા લોકોમાં સ્થિતિ ગંભીર તબક્કે પહોંચતી નથી. પરંતુ કેટલાક કિસ્સામાં લિવરમાં સોજો અને ત્યારબાદ ફાઇબ્રોસિસ એટલે કે સ્કારિંગ વધી શકે છે. લાંબા ગાળે ગંભીર ફાઇબ્રોસિસ લિવરના સ્વાસ્થ્ય માટે મહત્વપૂર્ણ જોખમ બની શકે છે.
ફેટી લિવર હોવાનું જાણવા મળે ત્યારે માત્ર 'લિવર માટેની' કોઈ દવા અથવા સપ્લિમેન્ટ પોતાની રીતે શરૂ કરવું યોગ્ય નથી. ડૉક્ટર વ્યક્તિનું વજન, બ્લડ શુગર, લિપિડ પ્રોફાઇલ, લિવર એન્ઝાઇમ અને અન્ય પરિબળોનું મૂલ્યાંકન કરીને આગળની સલાહ આપી શકે છે. જરૂર પડે તો લિવરમાં ફાઇબ્રોસિસનું જોખમ જાણવા માટે વધારાની તપાસ પણ કરવામાં આવી શકે છે.
વધુ વજન ધરાવતા લોકોમાં તબીબી માર્ગદર્શન હેઠળ ધીમે અને ટકાઉ રીતે વજન ઘટાડવાથી લિવરમાં રહેલી ચરબી અને મેટાબોલિક સ્વાસ્થ્યમાં સુધારો થઈ શકે છે. નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ, સંતુલિત આહાર અને ડાયાબિટીસ તથા કોલેસ્ટ્રોલ જેવા જોખમી પરિબળોનું યોગ્ય નિયંત્રણ પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
'લિવર ડિટોક્સ' નામે મળતા અજાણ્યા સપ્લિમેન્ટ અથવા હર્બલ પ્રોડક્ટને સુરક્ષિત માનવું યોગ્ય નથી. કેટલાક સપ્લિમેન્ટ પોતે લિવરને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. તેથી કોઈપણ સપ્લિમેન્ટ શરૂ કરતાં પહેલાં ડૉક્ટરને તેની જાણ કરવી વધુ સુરક્ષિત છે.
આંખ કે ત્વચા પીળી થવી, પેટમાં અસામાન્ય સોજો, લોહીની ઊલટી, કાળો મળ અથવા ગૂંચવણ જેવા લક્ષણો લિવરની ગંભીર સમસ્યામાં જોવા મળી શકે છે અને આવી સ્થિતિમાં ઝડપથી તબીબી સારવાર જરૂરી છે.
ફેટી લિવરની ખાસિયત એ છે કે શરૂઆતમાં શરીર ઘણી વખત કોઈ ચેતવણી આપતું નથી. તેથી જોખમી પરિબળો ધરાવતા લોકો માટે નિયમિત આરોગ્ય તપાસ અને ડૉક્ટરની સલાહ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. સમયસર ઓળખ અને મેટાબોલિક સ્વાસ્થ્યમાં યોગ્ય ફેરફાર લિવરના લાંબા ગાળાના સ્વાસ્થ્ય માટે મદદરૂપ થઈ શકે છે.