ગુજરાતને 2030 સુધીમાં અંધત્વમુક્તિ તરફ લઈ જવાનો લક્ષ્યાંક, 40 વર્ષથી વધુ વયના તમામ નાગરિકોની આંખોની થશે તપાસ

ગાંધીનગર તા.૮
વિશ્વ દ્રષ્ટિ દિવસ નિમિત્તે ગુજરાત સરકારે રાજ્યમાં અંધત્વનું પ્રમાણ ઘટાડવા અને નાગરિકોને સમયસર નેત્ર સારવાર ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે મહત્વપૂર્ણ લક્ષ્યાંક જાહેર કર્યો છે. રાજ્યમાં હાલમાં અંધત્વનો દર 0.25 ટકા છે, જેને વર્ષ 2030 સુધીમાં ઘટાડીને 0.20 ટકા સુધી લઈ જવાનો લક્ષ્યાંક નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. આ હેતુથી રાજ્ય સરકારે 40 વર્ષ કે તેથી વધુ વયના તમામ નાગરિકોની આંખોની તપાસ માટે વિશેષ ત્રિ-સ્તરીય કોમ્યુનિટી આઈ સ્ક્રિનિંગ કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો છે. આ કાર્યક્રમના માધ્યમથી આંખની બીમારીઓનું વહેલું નિદાન કરીને સમયસર સારવાર ઉપલબ્ધ કરાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે.
આજે અમદાવાદ સિવિલ હોસ્પિટલની 1200 બેડની હોસ્પિટલ ખાતે 27મા વિશ્વ દ્રષ્ટિ દિવસની રાજ્યકક્ષાની ઉજવણી કરવામાં આવી હતી. આ પ્રસંગે આંખોના સ્વાસ્થ્ય અંગે જનજાગૃતિ, અંધત્વ નિવારણ માટેની કામગીરી અને રાજ્યમાં નેત્ર સારવારની સુવિધાઓને વધુ મજબૂત બનાવવા અંગે વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.
40 વર્ષથી વધુ વયના નાગરિકો માટે ત્રિ-સ્તરીય આંખની તપાસ
વય વધવાની સાથે આંખને લગતી અનેક સમસ્યાઓનું જોખમ પણ વધતું જાય છે. ખાસ કરીને 40 વર્ષની ઉંમર બાદ મોતિયો, ગ્લુકોમા અને દ્રષ્ટિ સંબંધિત અન્ય બીમારીઓ થવાની શક્યતા વધી શકે છે. કેટલીક બીમારીઓમાં શરૂઆતના તબક્કે સ્પષ્ટ લક્ષણો જોવા મળતા નથી, જેના કારણે સમયસર તપાસ ન થાય તો દ્રષ્ટિને નુકસાન પહોંચવાનું જોખમ રહે છે.
આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને રાજ્ય સરકારે 40 વર્ષ કે તેથી વધુ વયના નાગરિકોની આંખોની તપાસ માટે ત્રિ-સ્તરીય કોમ્યુનિટી આઈ સ્ક્રિનિંગ કાર્યક્રમ હાથ ધર્યો છે.
આ કાર્યક્રમ અંતર્ગત રાજ્યના ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારોમાં નાગરિકોની આંખોની તપાસ કરવામાં આવશે. તપાસ દરમિયાન દ્રષ્ટિમાં ખામી અથવા આંખને લગતી બીમારી જણાય તો જરૂરિયાત મુજબ દર્દીને આગળની તપાસ અને સારવાર માટે સંબંધિત આરોગ્ય સંસ્થા ખાતે રિફર કરવામાં આવશે.
આ વ્યવસ્થાનો મુખ્ય હેતુ આંખની સમસ્યાઓને શરૂઆતના તબક્કે ઓળખીને યોગ્ય સારવાર સુધી દર્દીની પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. વહેલું નિદાન થવાથી કેટલીક ગંભીર આંખની બીમારીઓને કારણે દ્રષ્ટિ ગુમાવવાનું જોખમ ઘટાડી શકાય છે.
રૂ.60થી 80 હજાર સુધીની મોતિયાની આધુનિક સર્જરી સરકારી હોસ્પિટલમાં મફત
રાજ્ય સરકાર દ્વારા ચલાવવામાં આવતી ‘મોતિયા અંધત્વ મુક્ત ગુજરાત’ ઝુંબેશ હેઠળ મોતિયાના દર્દીઓને આધુનિક પદ્ધતિથી સર્જરીની સુવિધા વિનામૂલ્યે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી રહી છે.
આ યોજના અંતર્ગત દર્દીઓને ફેકોઇમલ્સિફિકેશન પદ્ધતિથી મોતિયાનું ઓપરેશન કરવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિમાં આંખના કુદરતી લેન્સમાં આવેલા મોતિયાને દૂર કરીને તેની જગ્યાએ કૃત્રિમ નેત્રમણિ એટલે કે ઇન્ટ્રાઓક્યુલર લેન્સ (IOL) મૂકવામાં આવે છે.
રાજ્ય સરકારની માહિતી મુજબ આ સારવારમાં આધુનિક હાઇડ્રોફોબિક નેત્રમણિનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. ખાનગી હોસ્પિટલોમાં આ પ્રકારની સર્જરીનો ખર્ચ કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં રૂ.60 હજારથી રૂ.80 હજાર સુધી થઈ શકે છે, જ્યારે સરકારી આરોગ્ય વ્યવસ્થા હેઠળ આ સુવિધા વિનામૂલ્યે આપવામાં આવી રહી છે.
આ સુવિધાનો વિશેષ લાભ આર્થિક રીતે નબળા વર્ગના દર્દીઓને મળી શકે છે. ખર્ચના કારણે સારવારમાં વિલંબ કરતા દર્દીઓને સરકારી હોસ્પિટલોમાં આધુનિક સારવાર ઉપલબ્ધ કરાવીને મોતિયાને કારણે થતું ટાળી શકાય તેવું અંધત્વ ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
રાષ્ટ્રીય નેત્રજ્યોતિ અભિયાનમાં ગુજરાત અગ્રેસર
કેન્દ્ર સરકારના રાષ્ટ્રીય નેત્રજ્યોતિ અભિયાન હેઠળ મોતિયાની સર્જરી અને અંધત્વ નિવારણ માટે વિવિધ લક્ષ્યાંકો નક્કી કરવામાં આવે છે. રાજ્ય સરકારના જણાવ્યા પ્રમાણે ગુજરાતે મોતિયાની સારવાર માટે નિર્ધારિત લક્ષ્યાંકો સામે સારી કામગીરી કરીને દેશમાં અગ્રસ્થાન જાળવી રાખ્યું છે.
રાજ્યમાં નેત્ર સારવારની સુવિધાઓને વધુ વ્યાપક બનાવવા માટે મેડિકલ કોલેજો, સુસજ્જ આંખની હોસ્પિટલો, ચક્ષુદાન કેન્દ્રો અને અન્ય આરોગ્ય સંસ્થાઓના માળખાને મજબૂત કરવામાં આવી રહ્યું છે.
આ આરોગ્ય માળખાના માધ્યમથી નાગરિકોને આંખની પ્રાથમિક તપાસથી લઈને જરૂરિયાત મુજબ નિષ્ણાત સારવાર અને સર્જરી સુધીની સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
રાજ્ય સરકારે વર્ષ 2030 સુધીમાં અંધત્વનો દર 0.20 ટકા સુધી ઘટાડવાનો લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો છે. આ લક્ષ્યાંક હાંસલ કરવા માટે નિયમિત આંખની તપાસ, વહેલું નિદાન અને સારવારની સુલભતા મહત્વપૂર્ણ બની રહેશે.
0થી 18 વર્ષના બાળકોની આંખની તપાસનું થશે ડિજિટલ મોનિટરિંગ
માત્ર મોટી ઉંમરના નાગરિકો જ નહીં, પરંતુ બાળકોમાં જોવા મળતી દ્રષ્ટિ સંબંધિત સમસ્યાઓને લઈને પણ રાજ્ય સરકારે નવી વ્યવસ્થા અમલમાં મૂકી છે.
રાષ્ટ્રીય બાળ સ્વાસ્થ્ય કાર્યક્રમના RBSK 2.0 અંતર્ગત 0થી 18 વર્ષના બાળકોની આંખોની તપાસ, જરૂરિયાતમંદ બાળકોને વિનામૂલ્યે ચશ્માંની સુવિધા અને જરૂરી સારવારની વિગતોને TECHO+ પોર્ટલ સાથે જોડવામાં આવી છે.
આ વ્યવસ્થાથી બાળકની પ્રાથમિક આંખની તપાસથી લઈને સારવાર સુધીની માહિતીનું ડિજિટલ મોનિટરિંગ શક્ય બનશે. આંખની સમસ્યા ધરાવતા બાળકોને સમયસર સારવાર મળે અને સારવારની પ્રક્રિયા અંગે જરૂરી વિગતો ઉપલબ્ધ રહે તે માટે આ વ્યવસ્થા ઉપયોગી બની શકે છે.
બાળપણમાં દ્રષ્ટિની ખામીનું સમયસર નિદાન મહત્વપૂર્ણ છે. આંખની સમસ્યાઓને કારણે બાળકના અભ્યાસ, વાંચન અને રોજિંદી પ્રવૃત્તિઓ પર અસર થઈ શકે છે. તેથી શાળાકીય વયના બાળકો સહિત 18 વર્ષ સુધીના બાળકોની આંખોની તપાસ અને સારવાર પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે.
NPCBVI મોડ્યુલનું અનાવરણ, નેત્ર સારવારની વિગતોનું થશે ટ્રેકિંગ
વિશ્વ દ્રષ્ટિ દિવસના રાજ્યકક્ષાના કાર્યક્રમમાં નેત્ર આરોગ્ય સંબંધિત માહિતીની નોંધણી અને ટ્રેકિંગ માટે NPCBVI મોડ્યુલનું પણ અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું.
આ મોડ્યુલના માધ્યમથી આંખની તપાસ, સારવાર અને અંધત્વ નિવારણ સંબંધિત કામગીરીની માહિતીનું વ્યવસ્થિત સંચાલન કરવામાં મદદ મળશે.
આરોગ્ય સેવાઓમાં ડિજિટલ વ્યવસ્થાનો ઉપયોગ વધવાથી તપાસ અને સારવાર સંબંધિત વિગતોનું મોનિટરિંગ વધુ અસરકારક રીતે કરી શકાશે. સાથે જ વિવિધ આરોગ્ય સંસ્થાઓમાં કરવામાં આવતી કામગીરીની સમીક્ષા અને આગળના આયોજન માટે પણ માહિતી ઉપયોગી બની શકે છે.
સ્ક્રીન ટાઇમ વધતાં આંખોની સંભાળ અંગે જનજાગૃતિ
આજના ડિજિટલ યુગમાં મોબાઇલ ફોન, કમ્પ્યુટર, ટેબ્લેટ અને અન્ય સ્ક્રીન આધારિત ઉપકરણોનો ઉપયોગ સતત વધી રહ્યો છે. ખાસ કરીને બાળકો અને યુવાનોમાં લાંબા સમય સુધી સ્ક્રીન સામે રહેવાની ટેવને કારણે આંખોમાં થાક, શુષ્કતા અને અસ્વસ્થતા જેવી સમસ્યાઓ જોવા મળી શકે છે.
આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને વિશ્વ દ્રષ્ટિ દિવસના કાર્યક્રમમાં આંખોની સંભાળ અંગે પણ માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું હતું.
નિષ્ણાતોએ સ્ક્રીનનો ઉપયોગ કરતી વખતે ‘20-20-20’ નિયમ અપનાવવાની સલાહ આપી હતી. આ નિયમ પ્રમાણે દર 20 મિનિટે ઓછામાં ઓછા 20 સેકન્ડ માટે આશરે 20 ફૂટ દૂર આવેલી વસ્તુ તરફ જોવાની ટેવ પાડવી જોઈએ. આ ટેવ લાંબા સમય સુધી નજીકની સ્ક્રીન જોવાથી થતો આંખોનો થાક ઘટાડવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
આ ઉપરાંત બાળકોને વધુ સમય બહારની પ્રવૃત્તિઓમાં જોડવા, વિટામિન-એ સહિત જરૂરી પોષક તત્ત્વો ધરાવતો સંતુલિત આહાર લેવા અને નિયમિત આંખની તપાસ કરાવવા અંગે પણ માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું હતું.
‘Love Your Eyes’ના સંદેશ સાથે વિશ્વ દ્રષ્ટિ દિવસની ઉજવણી
આ વર્ષે વિશ્વ દ્રષ્ટિ દિવસની ઉજવણી ‘Love Your Eyes’ની થીમ સાથે કરવામાં આવી રહી છે. સાથે જ ‘It’s not just sight, It’s entire future’ એટલે કે ‘આ માત્ર દ્રષ્ટિનો નહીં, સમગ્ર ભવિષ્યનો પ્રશ્ન છે’ એવા સંદેશ દ્વારા આંખોના સ્વાસ્થ્યનું મહત્વ સમજાવવામાં આવી રહ્યું છે.
આંખોની સારી દ્રષ્ટિ વ્યક્તિના શિક્ષણ, રોજગાર, રોજિંદા જીવન અને સ્વતંત્રતાની સાથે સીધી રીતે જોડાયેલી છે. તેથી આંખોની નિયમિત તપાસ, સમયસર સારવાર અને દ્રષ્ટિ સંબંધિત સમસ્યાઓ અંગે જાગૃતિ વધારવા પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.
ગુજરાત સરકારે વર્ષ 2030 સુધીમાં અંધત્વનો દર 0.25 ટકાથી ઘટાડીને 0.20 ટકા કરવાનો લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો છે. આ માટે 40 વર્ષથી વધુ વયના નાગરિકોની ત્રિ-સ્તરીય તપાસ, મોતિયાની વિનામૂલ્યે આધુનિક સર્જરી, બાળકોની દ્રષ્ટિ તપાસનું ડિજિટલ ટ્રેકિંગ અને નેત્ર આરોગ્ય સેવાઓના વિસ્તરણ જેવી પહેલ હાથ ધરવામાં આવી છે.
આ તમામ પ્રયાસો દ્વારા રાજ્યમાં ટાળી શકાય તેવા અંધત્વનું પ્રમાણ ઘટાડીને વધુ નાગરિકોને સમયસર નેત્ર સારવાર ઉપલબ્ધ કરાવવાનું આયોજન છે.