અસ્થમાને સામાન્ય શ્વાસની તકલીફ સમજીને અવગણશો નહીં, સમયસર સારવાર જરૂરી

શ્વાસ લેવો એ શરીરની સ્વાભાવિક પ્રક્રિયા છે, પરંતુ કેટલાક લોકો માટે શ્વાસ લેવામાં વારંવાર મુશ્કેલી ઊભી થતી હોય છે. આવી સમસ્યાનું એક મહત્વનું કારણ અસ્થમા એટલે કે દમ હોઈ શકે છે. અસ્થમા ફેફસાંની શ્વાસનળીઓને અસર કરતો લાંબા સમયનો રોગ છે. આ સ્થિતિમાં શ્વાસનળીઓમાં સોજો આવે છે અને તેની આસપાસના સ્નાયુઓ સંકોચાઈ શકે છે. પરિણામે હવા અંદર અને બહાર જવામાં મુશ્કેલી થાય છે. અસ્થમા બાળકો તેમજ પુખ્ત વયના લોકો બંનેને થઈ શકે છે.
અસ્થમાના મુખ્ય લક્ષણો કયા છે?
અસ્થમામાં વારંવાર ઉધરસ આવવી, શ્વાસ લેતી વખતે સિસોટી જેવો અવાજ થવો, છાતીમાં જકડાણ અનુભવવું અને શ્વાસ ચઢવો જેવા લક્ષણો જોવા મળી શકે છે. કેટલાક લોકોને રાત્રે અથવા વહેલી સવારે ઉધરસ વધારે આવતી હોય છે. દોડવું, કસરત કરવી અથવા ઠંડી હવામાં જવાથી પણ અમુક લોકોમાં લક્ષણો વધી શકે છે. જોકે આ લક્ષણો અન્ય શ્વસન સંબંધિત બીમારીઓમાં પણ જોવા મળી શકે છે, તેથી માત્ર લક્ષણોના આધારે અસ્થમાનું નિદાન કરવું યોગ્ય નથી.
કઈ બાબતોથી અસ્થમાની તકલીફ વધી શકે છે?
ધૂળ, ધુમાડો, વાહનોનું પ્રદૂષણ, સિગારેટનો ધુમાડો, ફૂગ, પરાગરજ, પ્રાણીઓનાં વાળ અને તીવ્ર સુગંધ ધરાવતા સ્પ્રે અથવા પરફ્યુમ કેટલાક લોકોમાં અસ્થમાના લક્ષણો વધારી શકે છે. હવામાનમાં ફેરફાર, શરદી અને શ્વસનતંત્રના ચેપથી પણ તકલીફ વધી શકે છે. દરેક વ્યક્તિમાં અસ્થમાના કારણો અને ટ્રિગર અલગ હોઈ શકે છે, તેથી કઈ પરિસ્થિતિમાં શ્વાસની તકલીફ વધે છે તેનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે.
અસ્થમા હોય તો રોજિંદા જીવનમાં શું સાવચેતી રાખવી?
ઘરમાં ધૂળ ઓછી રહે તે માટે નિયમિત સફાઈ કરવી, ધુમાડાવાળી જગ્યાથી દૂર રહેવું અને ધૂમ્રપાનથી સંપૂર્ણપણે દૂર રહેવું જરૂરી છે. જો કોઈ ખાસ સુગંધ, ધૂળ અથવા હવામાનના ફેરફારથી તકલીફ વધતી હોય તો તેનાથી બચવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ. ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ નિયમિત દવા લેવી અને ઇન્હેલરનો યોગ્ય ઉપયોગ શીખવો પણ એટલો જ મહત્વપૂર્ણ છે. ઇન્હેલર માત્ર ગંભીર તકલીફ વખતે જ વાપરવાનું સાધન નથી; કેટલાક દર્દીઓને લક્ષણો નિયંત્રણમાં રાખવા નિયમિત ઇન્હેલરની જરૂર પડી શકે છે.
ઇન્હેલર અંગેની ગેરસમજ દૂર કરવી જરૂરી
ઘણા લોકો ઇન્હેલરનો ઉપયોગ કરવામાં સંકોચ અનુભવે છે અથવા તેને આદત પાડતી દવા માને છે. હકીકતમાં ઇન્હેલર દ્વારા દવા સીધી શ્વાસનળી સુધી પહોંચે છે અને અસ્થમાને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે. કયા પ્રકારનો ઇન્હેલર વાપરવો અને કેટલી વાર વાપરવો તે દર્દીની સ્થિતિ પ્રમાણે ડૉક્ટર નક્કી કરે છે. પોતાની રીતે દવા બંધ કરવી કે ઇન્હેલરની માત્રા બદલવી જોખમી બની શકે છે.
શ્વાસ લેવામાં ગંભીર તકલીફ થાય તો તાત્કાલિક સારવાર લો
અસ્થમાનો હુમલો આવે ત્યારે શ્વાસ લેવામાં ભારે મુશ્કેલી થઈ શકે છે. દર્દીને બોલવામાં તકલીફ પડે, શ્વાસ ઝડપથી બગડે અથવા નિર્ધારિત રાહત આપતી દવા લીધા પછી પણ સુધારો ન થાય તો તાત્કાલિક ઇમરજન્સી સારવાર લેવી જરૂરી છે. અસ્થમા સંપૂર્ણપણે મટી જાય એવો રોગ ન હોવા છતાં યોગ્ય સારવાર, નિયમિત દેખરેખ અને ટ્રિગરથી સાવચેતી રાખવાથી મોટાભાગના દર્દીઓ સામાન્ય અને સક્રિય જીવન જીવી શકે છે.