વિટામિન B12ની કમી શરીરને કેવી રીતે અસર કરી શકે? આ સંકેતોને ન અવગણો
થાકથી લઈને હાથ-પગમાં ઝણઝણાટી સુધી, શરીરમાં વિટામિન B12 ઓછું હોય ત્યારે વિવિધ લક્ષણો જોવા મળી શકે છે
saurashtrabhoomi 
વિટામિન B12 શરીર માટે જરૂરી પોષક તત્ત્વોમાંનું એક છે. તે લાલ રક્તકણોની રચના, નર્વસ સિસ્ટમના યોગ્ય કાર્ય અને શરીરની વિવિધ પ્રક્રિયાઓ માટે મહત્વપૂર્ણ છે. શરીરમાં લાંબા સમય સુધી B12નું પ્રમાણ ઓછું રહે તો ધીમે-ધીમે કેટલીક શારીરિક ફરિયાદો દેખાઈ શકે છે. શરૂઆતમાં આ લક્ષણો સામાન્ય લાગતા હોવાથી ઘણા લોકો તેને થાક અથવા વ્યસ્ત જીવનશૈલી સાથે જોડીને અવગણી દે છે.
વિટામિન B12ની ઉણપમાં સતત થાક અને નબળાઈ અનુભવાઈ શકે છે. સામાન્ય દૈનિક કામ કર્યા પછી પણ શરીરમાં ઊર્જા ઓછી હોવાની લાગણી થઈ શકે છે. કેટલાક લોકોમાં ચક્કર અથવા શરીર નબળું લાગવાની ફરિયાદ પણ જોવા મળી શકે છે. જોકે આ લક્ષણો અન્ય અનેક કારણોથી પણ થઈ શકે છે, તેથી માત્ર તેના આધારે B12ની કમી હોવાનું નક્કી કરી શકાય નહીં.
B12ની ઉણપનું એક મહત્વનું લક્ષણ નર્વસ સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલું હોઈ શકે છે. કેટલાક લોકોને હાથ કે પગમાં ઝણઝણાટી, સુનકાર અથવા સોય ચુભે તેવી લાગણી થઈ શકે છે. લાંબા સમય સુધી ગંભીર ઉણપ રહે તો નર્વ સંબંધિત સમસ્યાઓ વધુ સ્પષ્ટ બની શકે છે. આ કારણે આવા લક્ષણો સતત રહેતા હોય તો તબીબી સલાહ લેવી જરૂરી છે.
B12 મુખ્યત્વે દૂધ અને દૂધની બનાવટો, ઈંડા, માછલી, માંસ અને કેટલાક અન્ય પ્રાણીજન્ય ખોરાકમાંથી મળી શકે છે. સંપૂર્ણ શાકાહારી આહાર લેતા લોકોમાં B12ની પૂરતી માત્રા મેળવવા માટે ખાસ ધ્યાન આપવાની જરૂર પડી શકે છે. જોકે દરેક શાકાહારી વ્યક્તિમાં B12ની કમી હોય એવું જરૂરી નથી.
વિટામિન B12ની ઉણપ માત્ર આહારના કારણે જ થાય એવું નથી. શરીરમાં B12નું શોષણ યોગ્ય રીતે ન થવું, કેટલીક દવાઓનો લાંબા સમય સુધી ઉપયોગ અથવા પાચનતંત્ર સંબંધિત કેટલીક પરિસ્થિતિઓ પણ કારણ બની શકે છે. તેથી માત્ર B12 ધરાવતા ખોરાક ખાવાથી દરેક કિસ્સામાં સમસ્યા દૂર થશે એવું માનવું યોગ્ય નથી.
જો સતત થાક, હાથ-પગમાં ઝણઝણાટી, યાદશક્તિ અથવા ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં ફેરફાર જેવા લક્ષણો રહેતા હોય તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી યોગ્ય છે. જરૂર જણાય તો રક્ત પરીક્ષણ દ્વારા B12નું સ્તર તપાસી શકાય છે અને પરિણામ અનુસાર સારવાર નક્કી કરી શકાય છે.
B12 સપ્લિમેન્ટ પોતાની રીતે શરૂ કરવાની જગ્યાએ તબીબી સલાહ લેવી વધુ યોગ્ય છે. શરીરને જરૂરી પોષક તત્ત્વો યોગ્ય પ્રમાણમાં મળે તે માટે સંતુલિત આહાર અને વ્યક્તિગત જરૂરિયાત મુજબ યોગ્ય માર્ગદર્શન મહત્વપૂર્ણ છે. સમયસર ઓળખ અને યોગ્ય સારવારથી B12ની ઉણપને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ મળી શકે છે.
