થાઇરોઇડમાં ગડબડ થાય ત્યારે શરીર કયા સંકેતો આપે છે? સામાન્ય થાક સમજીને અવગણશો નહીં
વજનમાં અચાનક ફેરફાર, ધબકારાની ગતિ બદલાવવી, ગરમી-ઠંડી વધુ લાગવી અને સતત થાક જેવા લક્ષણો થાઇરોઇડની સમસ્યામાં જોવા મળી શકે છે
saurashtrabhoomi 
થાઇરોઇડ ગળાના આગળના ભાગમાં આવેલી નાની ગ્રંથિ છે, પરંતુ શરીરની અનેક મહત્વપૂર્ણ પ્રક્રિયાઓ પર તેની અસર પડે છે. થાઇરોઇડ ગ્રંથિ દ્વારા બનતા હોર્મોન્સ શરીર ઊર્જાનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરે છે તેની સાથે જોડાયેલી અનેક પ્રક્રિયાઓને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે. આ હોર્મોન્સ જરૂર કરતાં ઓછા અથવા વધારે બનવા લાગે ત્યારે શરીરમાં વિવિધ પ્રકારના ફેરફાર જોવા મળી શકે છે.
થાઇરોઇડ હોર્મોન ઓછું બનવાની સ્થિતિને હાઇપોથાઇરોઇડિઝમ કહેવામાં આવે છે. તેમાં થાક લાગવો, ઠંડી સામાન્ય કરતાં વધારે લાગવી, વજન વધવું, ત્વચા સૂકી થવી, કબજિયાત અથવા શરીરની ગતિ ધીમી લાગવા જેવા લક્ષણો જોવા મળી શકે છે. કેટલાક લોકોને ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મુશ્કેલી અથવા સ્નાયુઓમાં અસ્વસ્થતા પણ થઈ શકે છે.
બીજી તરફ થાઇરોઇડ હોર્મોન જરૂર કરતાં વધારે બનવાની સ્થિતિને હાઇપરથાઇરોઇડિઝમ કહેવામાં આવે છે. તેમાં હૃદયના ધબકારા ઝડપી લાગવા, ગરમી સહન ન થવી, વધુ પરસેવો થવો, હાથ ધ્રૂજવા અથવા ખોરાક સામાન્ય હોવા છતાં વજન ઘટવા જેવા સંકેતો જોવા મળી શકે છે. વ્યક્તિને બેચેની અથવા ઊંઘ સંબંધિત તકલીફ પણ થઈ શકે છે.
મહત્વની બાબત એ છે કે આ પૈકીના ઘણા લક્ષણો માત્ર થાઇરોઇડને કારણે જ થતા નથી. ઉદાહરણ તરીકે થાક, વજનમાં ફેરફાર અથવા વાળ ખરવા જેવી ફરિયાદ પાછળ અન્ય અનેક કારણો હોઈ શકે છે. તેથી માત્ર લક્ષણો જોઈને પોતાની જાતે થાઇરોઇડની બીમારી હોવાનું નક્કી કરવું યોગ્ય નથી.
થાઇરોઇડની કામગીરી જાણવા માટે ડૉક્ટર સામાન્ય રીતે લક્ષણો અને તબીબી ઇતિહાસને ધ્યાનમાં રાખીને TSH સહિતના જરૂરી રક્ત પરીક્ષણો કરાવી શકે છે. રિપોર્ટનું અર્થઘટન પણ વ્યક્તિની સ્થિતિ પ્રમાણે કરવામાં આવે છે. માત્ર લેબોરેટરી રિપોર્ટમાં કોઈ એક આંકડો જોઈને પોતાની રીતે દવા શરૂ કરવી કે બંધ કરવી યોગ્ય નથી.
જે લોકો પહેલેથી થાઇરોઇડની દવા લઈ રહ્યા હોય તેમણે પણ ડૉક્ટરની સલાહ વગર તેની માત્રામાં ફેરફાર ન કરવો જોઈએ. થાઇરોઇડ હોર્મોનની દવાનો યોગ્ય ડોઝ વ્યક્તિ પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે અને કેટલીક સ્થિતિમાં સમયાંતરે તપાસ જરૂરી બની શકે છે.
ગળાના આગળના ભાગમાં અચાનક સોજો અથવા ગાંઠ દેખાય, ગળવામાં મુશ્કેલી થાય, અવાજમાં સતત ફેરફાર રહે અથવા શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અનુભવાય તો પણ તબીબી તપાસ કરાવવી જરૂરી છે. ગળામાં દેખાતી દરેક ગાંઠ થાઇરોઇડની ગંભીર બીમારી હોય એવું નથી, પરંતુ તેનું મૂલ્યાંકન કરાવવું મહત્વપૂર્ણ છે.
થાઇરોઇડની સમસ્યાઓ ઘણીવાર યોગ્ય નિદાન અને સારવારથી નિયંત્રિત કરી શકાય છે. પરંતુ તેના લક્ષણો અન્ય સામાન્ય સમસ્યાઓ જેવા લાગતા હોવાથી લોકો લાંબા સમય સુધી તેનું કારણ સમજી શકતા નથી. શરીરમાં સતત અને અસામાન્ય ફેરફાર અનુભવાય તો અંદાજ લગાવવાને બદલે યોગ્ય તબીબી તપાસ કરાવવી વધુ સુરક્ષિત છે.
